download ได้ที่น่ี http://www.archive.org/download/1201a/1201a0125we.mp3

=============

ป.ล. Podcast Episode 57 จะนำมา Post ในวันพรุ่งนี้เวลาเดิมแทน

=============

เนื้อหามีดังนี้

ปริปกฺโก วโย มยฺห        ป ริตฺ ต มม ชีวิต

ปหาย โว คมิสฺสามิ        กต เม สรณมตฺตโน 

อปฺปมตฺตา สตีมนฺโต        สุสีลา โหถ ภิกฺขโว

สุ ส มา หิ ต สงฺ กปฺ ปา          ส จิตฺ ต ม นุ รกฺ ข ถ ฯ

โย อิมสฺมึ ธมฺมวินเย       อปฺ ป มตฺ โต วิ ห ริสฺ ส ติ

ป หาย ชา ติ ส สา ร          ทุกฺ ขสฺ สนฺ ต ก ริสฺ ส ตี ติ

นี่คือรายการธรรมรับอรุณทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย.

วันนี้วันที่ 25 ม.ค. เป็นวันคล้ายวันมรณภาพของ พระอาจารย์ หลวงตา มหาบัว ญาณสัมปันโน แห่งวัดป่าบ้านตาด, ซึ่งในปี พ.ศ. 2555 นี้ก็ครบรอบ 1 ปีการจากไปของท่าน. ซึ่งในปีที่แล้วหลังจากที่ท่านได้ล่วงไป, ข้าพเจ้าก็ได้แสดงธรรมออกอากาศทาง สถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งนี้ในวันที่ 1 ก.พ.​ 2554. ที่ผ่านมา เพื่ออุทิศแด่ท่าน, วันนี้ในโอกาสที่เป็นวันครบรอบการทอดทิ้งร่างของท่านหลวงตา จึงจะได้นำกัณฑ์เทศน์ที่ได้แสดงไว้ในวันนั้นมาเรียบเรียงใหม่เพื่อเป็นการระลึกถึงคุณพ่อแม่ครูบาอาจารย์ คือ หลวงตามหาบัว

จากพระบาลีที่ยกมาในตอนต้นที่แปลเป็นภาษาไทยว่า “วัยของเราแก่หง่อมแล้ว ชีวิตของเราริบหรี่แล้ว เราจะละพวกเธอไป สรณะของตัวเราเองได้ทำไว้แล้ว พวกเธอทั้งหลายจงเป็นผู้ไม่ประมาท มีสติ มีศีลเป็นอย่างดี มีความดำริอันตั้งไว้แล้วด้วยดีตามรักษาซึ่งจิตของตนเถิด  เธอผู้ใดในธรรมะวินัยนี้เป็นผู้ไม่ประมาทแล้ว  จะละชาติสงสาร ทำที่สุดแห่งทุกข์ได้”

อันนี้เป็นพุทธวจนที่พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสไว้กับพระอานนท์หลังจากที่ทำการละสังขาร, 3 เดือนก่อนการปรินิพพาน  ในเวลานั้นพระอานนท์ก็เสียใจเป็นอย่างมาก   แล้วก็พยายามหาทุกวิถีทางเพื่อที่จะแก้ไขไม่ให้พระพุทธเจ้าได้กำหนดวันที่จะปรินิพพานเอาไว้  พระพุทธเจ้าก็ได้ตรัสคาถานี้เพื่อจะเตือนสติพวกเหล่าสาวกภิกษุทั้งหลาย ให้เป็นผู้มีสติตามรักษาจิดของตนอยู่

คือในเรื่องนี้จะต้องท้าวความตั้งแต่พระพุทธเจ้าได้ตรัสรู้มาใหม่ ๆ ได้บอกภิกษุทั้งหลายอยู่ถึงธรรมชาติ 3 อย่าง“ที่ถ้าธรรมชาติ 3 อย่างไม่มีอยู่ในโลกแล้วก็จะไม่มีตถาคต ผู้อะระหันตะสัมมาสัมพุทธะมาบังเกิดขึ้นในโลก  และธรรมวินัยที่ตถาคตประกาศแล้วก็จะไม่รุ่งเรืองไปในโลก  แต่เพราะว่ามีธรรมชาตินั้นมีอยู่, 3 อย่าง นั่นคือ ความเกิด ความแก่ และความตาย”  มีธรรมชาติ 3 อย่าง คือ ความเกิด ความแก่และความตายมีอยู่ 3 อย่างนี้ พระองค์จึงอุบัติขึ้นมา ปรากฎขึ้นมาบนโลกเพื่อที่จะแก้ปัญหา 3 อย่างนี้ คือ แก้ปัญหาเรื่องความเกิด ความแก่และ ความตาย

ความตายเป็นปัญหาอย่างไร? คือความตายเนี่ยเป็นความพลัดพราก พลัดพรากอย่างไร คือ อย่างสมมติคุณไปเที่ยวต่างจังหวัด เที่ยวต่างประเทศ หรือไปเรียนต่อเมืองนอก ไป 3 ปี 5  ปี ก็ยังมีวันกลับมาได้  แต่ถ้าตายจากกันไปแล้วไม่เจอกันอีก  อย่างน้อยก็ไม่เจอกันในชาติปัจจุบันนี้ ไม่มีทางกลับมาได้ คือไปแล้วไปเลย เพราะฉะนั้นเวลาคนเค้าตายเนี่ย  มนุษย์ทั้งหลายจึงมีความเสียใจ  โอ๊ย…ตายแล้วจะไม่ได้เจอกันอีกแล้ว จะไม่ได้พบปะพูดคุยกับคนที่ตายจากกันไป  เค้าจึงมีความเสียใจ

พระพุทธเจ้าจึงต้องการจะแก้ปัญหานี้  เวลาคนจะตายนอนอยู่ในห้อง …. นอนอยู่ในห้องนิ่ง ๆ อยู่ ลมหายใจก็แผ่วเบาไป แผ่วเบาไป แผ่วเบาไป แผ่วเบาไปอย่างนี้  ต่อให้คุณล๊อคห้องให้ดีอย่างไรก็ตาม, มัจจุราช คือ  ความตายก็ยังมาเข้ามาเอาชีวิตเค้าไปได้  ล๊อคห้องอย่างดีประตูแน่นหนาทั้ง 4 ด้าน มียามคุ้มกัน มีกองพลช้าง กองพลม้า กองพลรถ หรือ ทหารราบต่าง ๆ พยายามที่จะคุ้มกันอยู่, แต่ก็ไม่สามารถคุ้มกันจากมัจจุราช คือความตายได้

เช่น แม่เนี่ย ป่วย นอนอยู่บนเตียงหายใจพะงาบพะงาบอยู่  ลูกนั่งเฝ้าอยู่ข้าง ๆ และในจังหวะที่อัตราการเต้นของหัวใจลดลงไป ลดลงไป จนเหลือน้อยแผ่วเบามากล่ะจาก 60…เหลือ 50… 40  ลูกทำอะไรไม่ได้เลย นั่งจับมือแม่ได้อย่างเดียว ก็ดูว่า…ทำอะไรไม่ได้ หมอก็ให้ยาอย่างดีที่สุด พยาบาลก็ดูแลอย่างดีที่สุด อยู่โรงพยาบาลดีที่สุด หาอะไรยาอะไรอย่างดีที่สุดมารักษา  แต่ก็ยังไม่มียาแก้ความตาย   ไม่มีหมอที่รักษาให้คนพ้นจากความตายได้

พระพุทธเจ้าบอกว่าความตายเป็นทุกข์ เป็นภัยอย่างหนึ่งใน 3 อย่างที่แม่ลูกช่วยกันไม่ได้ “แม่จะมาบอกว่าลูกอย่าตายเลยให้แม่ตายเองเถิด ไม่ได้ ลูกก็จะมาบอกว่าให้ลูกเจ็บเอง แม่อย่าเจ็บเลย, แม่ให้ลูกตายเอง แม่อย่าตายเลยก็ไม่ได้”  และเป็นภัยที่ช่วยกันไม่ได้ 3 อย่างนี้ คือภัยที่เกิดจากความแก่ ความเจ็บ ความตาย

เอาอย่างหลวงตาพระมหาบัวน่ะ ในคืนวันที่ท่านมรณภาพน่ะ ตชด.พรึบ พระสงฆ์พรึบ ฟ้าหญิงองค์เล็กก็อยู่ด้วย นายแพทย์/พยาบาลอยู่ด้วยหมด ไม่มีใครรักษาเหรอ? อย่าพูดเลย, ดีที่สุดเขาหามาใส่ให้ท่าน, หมอเก่งที่สุดเขาหามารักษาท่าน แต่ท่านก็ยังต้องผ่านไปเมื่อความตายมาถึง

สาเหตุที่ต้องมีพระพุทธเจ้ามาอุบัติขึ้นบนโลกก็เพราะว่า ความเกิด ความแก่ และความตาย  พระองค์ก็จึงเกิดขึ้นมา อุบัติขึ้นมาเพื่อแก้ปัญหานี้  เพราะฉะนั้นเวลาคนที่จะตายส่วนใหญ่  พอตายไปแล้วนี่หรือกำลังใกล้จะตาย คนส่วนใหญ่จะมีความเศร้าโศก เพราะต้องสูญสิ้นจากสิ่งที่เรารักทั้งหมดเลย

เรื่องนี้ก็มีตัวอย่างในสมัยพุทธกาล คือ พระเจ้าปเสนทิโกศลนั่นเอง  ในขณะนั้น ตอนช่วงท้ายสมัยพุทธกาลเป็นช่วงที่พระเจ้าปเสนทิโกศลมีอำนาจมาก  ได้ครองดินแดนทั่วชมพูทวีปทั้งหมด ไม่มีใครสามารถต้านทานพระองค์ได้  ก็มาถามพระพุทธเจ้าบอกว่า  “เอ๊ะ…กิจอันใดที่ควรกระทำในฐานะของความที่ได้เป็นราชามหากษัตริย์ผู้ยิ่งใหญ่ถึงขนาดนี้แล้ว”  พระพุทธเจ้าก็ยกตัวอย่างถามกลับถึงเรื่องนี้ว่า “ในที่นี้ถ้ามีภูเขาหิน” ภูเขาหินยักษ์เลยเป็นหินแท่งเดียวกันหมด สูงใหญ่มาก เรียกว่า“สูงเทียมฟ้า กลิ้งมาจากทั้ง 4 ทิศ ทางเหนือ ใต้ ออก ตก  กลิ้งเข้ามาบดปวงสัตว์ทั้งหลาย มาจากทางทิศเหนือ ทิศตะวันออก ทิศใต้ ทิศตะวันตกแล้วนี่    เมื่อมหาภัยอันร้ายกาจถึงขนาดนี้แล้วนี่ หลีกหนี เลี่ยงไม่ได้”  เหมือนอย่างบางครั้งเราชมภาพยนตร์บางเรื่องที่มีภัยพิบัติ ภัยธรรมชาติ แผ่นดินไหว น้ำท่วมอะไรต่าง ๆ จนเราไม่มีที่จะหนีแล้ว คือไม่มีแผ่นดินจะให้ยืนแล้วน่ะ จนตรอกแล้วทำไง? “ถ้าเกิดภัยพิบัติอย่างนั้นขึ้นพระองค์จะทำยังไง”   พระพุทธเจ้าถาม  พระเจ้าปเสนทิโกศลก็ตอบในลักษณะที่ว่า “อู้หู…ถ้าภัยขนาดนี้เกิดขึ้นนะต่อให้เอากองพลช้าง กองพลม้า กองพลรถ พลเดินเท้าเอาไปรบก็สู้ไม่ได้ ต่อให้ใช้เวทมนต์ ใช้ทรัพย์ในการต่อสู้ คือเอาเงินยัดคู่ต่อสู้ให้แตกกันเช่นเขาจ้างกันล้มบอลอย่างนี้น่ะ ก็ยังสู้ไม่ได้  ถ้าเกิดภัยพิบัติขนาดนี้แล้ว ต้องรีบประพฤติธรรม ประพฤติสม่ำเสมอ สร้างกุศล บำเพ็ญบุญอยู่อย่างนี้  ถึงจะไม่เดือดร้อนใจเมื่อภัยนี้มาถึง”

จนตรอกขนาดนี้แล้ว ใครจะมานั่งโง่เฉย ๆ รอความตาย? ก็ต้องทำความดีซิ พระพุทธเจ้าก็บอกอย่างนี้เหมือนกันว่า “ภัยที่เกิดจากความแก่ ความเจ็บ ความตายเนี่ย มันคืบคลานเข้ามาทุกขณะ” ลมหายใจที่เราหายใจเข้า หายใจออกอยู่ขณะนี้ทุกครั้งที่หายใจเข้า หายใจออก เราก็ใกล้ไปสู่ความตายเข้าไปทุกครั้ง ๆ เมื่อทางที่เรากำลังเดินไปอยู่นี้ ใกล้สั้นเข้าไปอยู่  ข้าพเจ้าต้องถามท่านผู้ฟังทุกท่านอย่างนี้ว่า คุณเดินอยู่ตามมรรคหรือเปล่า เดินอยู่ตามไปสู่หนทางแห่งความที่จะหลุดพ้นจากความตาย คือไปสู่หนทางที่เมื่อใกล้ถึงจุดที่จะตายแล้ว   เราก็ยังเป็นสุข  ไม่เป็นผู้ที่จะต้องร่ำไห้คร่ำครวญ ทุบอก ชกตัว ถึงความเป็นผู้งุนงง คลั่งเพ้อ ……..  เมื่อบอกอย่างนี้กับพระเจ้าปเสนทิโกศลแล้วเนี่ย   พระเจ้าปเสนทิโกศลก็ยืนยันรับรองว่า “โอ…เป็นความคิดที่ดีมาก ในเมื่อเราใกล้ความตายเข้าไปในทุกขณะ ๆ นี่  ควรที่จะประพฤติธรรม ประพฤติชอบ สร้างกุศล บำเพ็ญบุญ” คือไม่โง่อยู่เฉย ๆ รอความตาย

มีครั้งหนึ่งที่พระเจ้าปเสนทิโกศลเองเนี่ยแหล่ะ  ได้พบกับสิ่งที่ไม่น่าพอใจ คือ ในขณะนั้นพระเจ้าปเสนทินั้นกำลังทรงงานอยู่ในท้องพระโรง, ก็มี มหาอำมาตย์นำข่าวการทิวงคตคือตาย ของพระมเหสี มาแจ้งให้ทรงทราบ, คือพระนางมัลลิกาเทวีมเหสีของตัวเองน่ะ ตายเถอะ ว่างั้นน่ะ, พระเจ้าปเสนทิโกศลก็เศร้าโศก เสียใจมาก เศร้าโศกเสียใจ ถึงกับกินไม่ได้นอนไม่หลับ ขนาดที่เรียกว่า “อาหารก็ไม่อยากรับประทาน แม้ร่างกายก็เศร้าหมองซูบผอม แม้การงานทั้งหลายก็หยุดชะงัก พวกอมิตร คือ ศตรู คือ พวกที่ไม่ชอบเรา เขาก็ดีใจ พวกมิตร คือ พวกที่ชอบเราเขาก็เสียใจ”   เนื่องด้วยข้อนี้เป็นเหตุ

หรือเหมือนอย่างตอนที่จุณฑะสามเณรถือบาตรและจีวรของพระสารีบุตร วิ่งหน้าตาตื่นนำข่าวการปรินิพพานของพระสารีบุตรมาบอกกับพระผู้มีพระภาคเจ้า  ในขณะนั้นพระอานนท์ก็อยู่ด้วย ก็ก่อนการที่พระพุทธเจ้าละสังขารเล็กน้อยนั่นแหล่ะ, พระอานนท์ก็ร้องไห้เสียใจมากที่พระสารีบุตรนี่ผู้เป็นอัครสาวกเบื้องขวา  ผู้มีปัญญามาก ได้กระทำกาลกาละ คือ ปรินิพพานแล้ว  ที่ท่านพระอานนท์เสียใจเป็นอย่างมาก ก็เพราะได้เคยอาศัยพระสารีบุตรนี่แหล่ะในเรื่องของธรรม  พระพุทธเจ้าก็บอกว่า “อย่าเสียใจไปเลยอานนท์”  พระอานนท์ก็บอกว่าจะไม่ให้เสียใจได้อย่างไร  คือพระอานนท์จริง ๆ กล่าวอย่างนี้ว่า “สำหรับตัวข้าพระองค์นี่พระสารีบุตรเป็นผู้กล่าวสอน   ชี้แจงให้รู้ ให้เห็น ชี้ชวนให้รับเอาไปปฏิบัติ  ให้กล้าในการทำ   ให้พอใจในการทำ  เป็นผู้ไม่เหน็ดเหนื่อยในการแสดงธรรม   เป็นผู้อนุเคราะห์แก่เพื่อนผู้ประพฤติพรหมจรรย์ด้วยกันทั้งหลาย พวกข้าพระองค์ทั้งหลายยังตามระลึกโอชะอันเกิดแต่ธรรม  โภคะอันเป็นธรรม การอนุเคราะห์ด้วยธรรมของท่านพระสารีบุตรนั้นอยู่ได้”  ว่าอย่างนั้น พอพระอานนท์กล่าวอย่างนี้ก็ใช้เหตุผลอันนี้แหละ  ในการที่ตามระลึกถึง คือ คิดถึงท่านสารีบุตรอยู่  จึงมีความเศร้าโศกเสียใจโดยข้อนี้เป็นเหตุ

นี่แหล่ะความตายมันเป็นทุกข์อย่างนี้ พระพุทธเจ้าจึงคิดหาวิธีแก้ตายน่ะ  ท่านผู้ฟังรู้มั๊ยว่าตอนที่พระพุทธเจ้าของเรานี่ก่อนออกผนวช คือยังเป็นโพธิสัตว์อยู่ ยังเป็นเจ้าชายอยู่ในปราสาทราชวัง  มีความคิดบอกว่า  เอ๊ะ…เราได้เห็นคนอื่นทั้งเจ็บ ทั้งตายมาแล้ว  ตัวเราเองก็ต้องเจ็บ ต้องตาย ต้องป่วย  คนที่อยู่ในรั้วในวังทั้งหลาย ประชาชนชาวบ้านทั่ว ๆ ไปเค้าก็รู้สึกขยะแขยง เกลียดชังต่อการที่ต้องเจ็บ ต้องตาย  เอ๊ะ…แล้วตัวเองก็ต้องเจ็บ ต้องตาย  แล้วมาขยะแขยงเกลียดชังอย่างงี้ ฟังแล้วไม่ค่อยเข้าท่า ไม่แก้ปัญหา ตัวเองเป็นส่วนหนึ่งของปัญหาแล้วไม่ทำการแก้ไขอย่างใดอย่างหนึ่ง เห็นปัญหาอยู่แล้วไม่แก้ไขก็เป็นส่วนหนึ่งของปัญหานั้นนะสิ  พระพุทธเจ้าจึงคิดว่า เอ๊ะ…อันนี้ไม่ถูก เราต้องหาทางแก้ปัญหานี้ คือ ปัญหาของความแก่ ความเจ็บ ความตาย จะแก้ปัญหานี้ได้อย่างไร  คิดหาวิธีการอยู่ …  ในที่สบายอย่างเช่น ในปราสาทราชวังก็หาไม่เจอ  รู้สึกว่าคงจะต้องไปหาข้างนอกวัง จึงได้ออกบวชค้นหาแต่สิ่งที่เป็นกุศลประเสริฐยิ่งกว่าสิ่งอื่น หาอยู่สิ่งไหนไม่แก่ ไม่ตาย มีมั๊ย จะเอาสิ่งไม่แก่ ไม่ตาย สิ่งไหนไม่แก่ไม่ตาย หาอยู่  จนกระทั่งสุดท้ายไปพบวิธีการที่ไม่แก่ ไม่ตายได้  นั่นคือพบอริยมรรคมีองค์ 8  คือหนทางที่ไปสู่ความไม่แก่ ไม่ตาย  หนทางที่ไปสู่ความดับแห่งทุกข์ทั้งหมดจนกระทั่งได้ตรัสรู้เป็นพระอรหันต์

พอตรัสรู้เป็นพระอรหันต์สัมมาสัมพุทธเจ้าแล้ว คือคนเป็นพระอรหันต์ เนี่ย…เค้าไม่ได้ต้องการว่าให้คนอื่นมารับรองว่าคุณเป็นพระอรหันต์นะ   คือถ้าสมณโคดมตรัสรู้เป็น พระพุทธเจ้า ไหนจะต้องมีพราหมณ์สักองค์ใดองค์หนึ่ง มีพรหมหรือใครคนใดคนหนึ่ง มารับรองการตรัสรู้นั้นว่า  “โอ…ถูก ๆๆ ท่านเป็นพระอรหันต์แล้วเนี่ย เป็นสัมมาสัมพุทธะล่ะ ตรัสรู้ชอบได้ด้วยตนเอง  ท่านถูกแล้ว ๆ เป็นพระอรหันต์แล้ว” คนที่เป็นพระอรหันต์ เป็นสัมมาสัมพุทธะ ไม่ได้ต้องการให้ใครมายกย่อง ไม่ต้องการให้ใครให้มารับรองความเป็นสัมมาสัมพุทธะ หรือความเป็นพระอรหันต์ของท่านเลย  เพราะมันรู้อยู่ในใจแล้วว่า เราจะไม่ไปเกิด ว่าเราไม่ไปแก่ ไม่ไปตาย  เพราะว่าสาเหตุของความแก่ ความตาย คือความเกิด  ถ้าเราไม่เกิดก็ไม่แก่ ไม่ตาย  สาเหตุของความเกิดก็คือภพ ถ้าเราไม่มีภพ ก็ไม่มีการเกิด ไล่ไป ไล่ไป พระพุทธเจ้าค้นคว้าหาจนกระทั่งเรียกว่าสิ่งที่เป็นรากเหง้าแห่งความทุกข์ทั้งหมดมาจากอวิชชา  พอรื้อถอนอวิชชาได้หมด กำจัดตัณหาได้หมดก็ไม่มีสิ่งที่เรียกว่าความแก่ ความตาย

แต่ว่าร่างกายที่ยังอยู่นี้พระพุทธเจ้าเปรียบเหมือนกับต้นไม้ใหญ่ยืนต้นเวลามันตายทั้งยืนต้น คือไม่ได้ตายเพราะถูกโค่นเนี่ย, ต้นไม้ใหญ่เวลาตายแบบนี้แล้ว กิ่งไม้ แก่นไม้ที่ยังเหลืออยู่มันก็รอเวลาที่มันจะหักโค่นไปเท่านั้นเอง  แต่ตัวต้นไม้ตายแล้ว เปรียบเหมือนกิเลสของพระองค์พอตายแล้ว ไม่มีความยึดถือในรูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณแล้ว  กายนี้ก็ยังดำรงอยู่เพียงไรก็เห็นแค่เพียงนั้น  พอกายนี้ถึงกาลแตกสลายไปก็คือจบ ไม่เห็นอีก จบไป  เหมือนกันพระองค์ก็ไม่ได้ต้องการให้ใครมารับรองความเป็นสัมมาสัมพุทธะ มารับรองความเป็นพระอรหันต์ของพระองค์ รู้เอง เห็นเอง

แต่สิ่งที่พระองค์ต้องการจะแก้ปัญหาของชาวมนุษยโลกนั้น ก็คือเรื่องของความแก่ ความเจ็บ ความตาย จะทำยังไงให้ชาวโลกเนี่ย เมื่อเวลา ถึงใกล้เวลาความตาย หรือพบกับคนที่ตาย คนที่เรารักตายลง หรือตัวเองจะตายลง “ไม่ต้องเศร้าโศก ไม่ต้องร่ำไห้ ไม่ต้องคร่ำครวญ ไม่ต้องทุบอก ชกตัว ไม่ต้องถึงความเป็นผู้งุนงง คลั่งเพ้อ”  ก็พยายามที่จะนึกถึงคนที่พอจะมีปัญญาเข้าใจปฏิบัติตามได้ในวิธีแก้ปัญหาเรื่องนี้  ก็คิดว่า คงจะไม่มีใครที่พอจะเข้าใจได้ เพราะ วิธีการของพระองค์นั้นค่อนข้างแหวกแนวกว่าที่มีอยู่ในสมัยนั้น คือเป็นธรรมที่ลึกซึ้งมาก. คิดพิจารณาไปนึกไป นึกไป ก็นึกถึง อาฬารดาบสกาลามโคตร แต่ก็ได้ทำกาละลงแล้ว ตายไปแล้ว นึกไปอีก ก็นึกถึง อุทกดาบส ก็ตายไปแล้ว  สุดท้ายมานึกถึง พวก 5 คน คือ ปัญจวัคคีย์ นึกถึงแล้วก็จะไป แสดงวิธีแก้ปัญหา คือแสดงธรรมให้เขาฟัง, พวกปัญจวัคคีย์นั้นก็ไม่ยอมฟัง คือไม่สนใจ ต้องพูดกันอยู่ 3 รอบ 3 รอบ 4 รอบ จนกว่าจะฟัง ฟังแล้วเทศน์จนคอแหบคอแห้ง กว่าจะได้บรรลุ  หนำซ้ำบรรลุองค์เดียว  แล้วยังได้ขั้นต่ำสุดอีกต่างหาก คือ เป็นโสดาบันแค่นั้นเอง ต้องสอน ต้องติวเข้มอะไรจนกระทั่งอีกหลายวัน จนกระทั่งเป็นพระอรหันต์ทั้งหมด 5 รูป

ทั้งหมดที่ทำเพื่อแก้ปัญหาเรื่องความทุกข์ คือ ความแก่ ความเจ็บ ความตาย  ไม่ใช่ทำเพราะต้องให้ใครมารับรองว่าพระองค์เป็นพระอรหันต์ หรือต้องการให้ใครมารับรองว่าเป็นผู้ตรัสรู้ชอบได้โดยพระองค์เอง พอคนที่เค้ารู้แล้ว เห็นแล้ว เค้าเห็นได้ เค้ารู้ได้ด้วยตัวเอง  อัญญาโกณฑัญญะก็ตาม ปัญจวัคคีย์ทั้งหมดนี่ รู้ได้ด้วยตัวเองว่า เราไม่ได้มีความเกิด เราเป็นผู้ที่พ้นแล้วจากความทุกข์ทั้งมวล  กายนี้ก็อยู่แค่นั้นเอง แต่ทำประโยชน์ให้โลก ให้ลูกศิษย์ลูกหาไปเท่านั้นเอง

พอพระพุทธเจ้าค้นพบวิธีการที่จะไม่เกิด ไม่แก่ ไม่ตาย ค้นพบทางแก้ปัญหาแล้ว ก็เทศน์บอกสอนแก่ภิกษุทั้งหลายไป บอกสอนแก่พระเจ้าปเสนทิโกศลที่พบกับความทุกข์ คือความเศร้าโศก เสียใจ ในการที่ภรรยา คือมเหสีของตัวเองตายลง ทำกาละลง ทิวงคตลง บอกกับพระเจ้าปเสนทิโกศลอย่างนี้ว่า คนที่ไม่เคยฟังธรรม ไม่เคยสดับรับฟังธรรม ไม่รู้ธรรม ไม่เห็นธรรม ไม่ได้ปฏิบัติธรรม “เมื่อพบกับสิ่งที่มีความแก่เป็นธรรมดาแล้วสิ่งนั้นแก่ไป เค้าย่อมเศร้าโศกร่ำไห้ คร่ำครวญทุบอกชกตัวเอง ถึงความเป็นผู้งุนงง หลงใหล”  อันนี้คนที่ไม่ได้ฟังธรรมเนี่ยจะถูกสิ่งนี้เสียดแทง เหมือนถูกลูกศร คือ ความโศกที่มีพิษแทงเข้าแล้ว ย่อมทำตนให้เดือดร้อน

แต่ถ้าเราสามารถพิจารณาได้อย่างนี้ว่า “มีสิ่งอยู่ 5 อย่าง มีของอยู่ 5 อย่าง ที่ว่าไม่ว่าใครในโลกจะเป็นเทวดา มนุษย์ สมณะพราหมณ์ เทพ มาร พรหม หรือใคร ๆ ในโลกไม่อาจจะได้ คือ ของที่มีความแก่เป็นธรรมดา บอกว่าอย่าได้แก่เลย ของที่มีความเจ็บไข้เป็นธรรมดา บอกว่าอย่าได้เจ็บไข้เลย ของที่มีความตายเป็นธรรมดา บอกว่าอย่าได้ตายเลย ของที่มีความสิ้นไปเป็นธรรมดาของเรา อย่าได้สิ้นเลย ของที่มีความฉิบหายเป็นธรรมดาของเรา อย่าได้ฉิบหายไปเลย 5 อย่างอย่างนี้  ไม่ว่าเทวดา มนุษย์ สมณะพราหมณ์ เทพ มาร พรหม หรือใคร ๆ ในโลกไม่อาจจะได้” เราไปบวงสรวงเลย  เทพ เทวดา บอกว่าสิ่งนี้อย่าแตกเลย สิ่งอย่าทำลายเลย สิ่งนี้อย่าฉิบหายเลย ข้าพเจ้าจะบอกให้เทวดาองค์นั้นเค้าก็ไม่ได้นะ เค้าไม่ได้ เพราะว่าสิ่งของที่มันจะต้องแตก ต้องฉิบหาย ต้องเสียไป  ไม่ว่าจะเป็นอำนาจ ยศ เงิน หรือทุกสิ่งทุกอย่างในโลก ไม่ฉิบหายไป ไม่แตกไป ไม่หายไป ไม่สิ้นไปไม่มีหรอก  ตัวเทวดาเองที่เราไปบนบานศาลกล่าวเค้าก็ยังต้องแตกไป สิ้นไป หายไปเลย พรหมเหรอเหมือนกัน สมณะพราหมณ์พระเหรอเหมือนกัน  มาขอพระ บอกขอในสิ่งนี้อย่าเสียไปเลย พระชีวิตตัวเองก็ยังรักษาไม่ได้เลย  จะมาพูดอะไรว่าสิ่งนั้นอย่าฉิบหายไปเลย  พระพุทธเจ้าบอกพระเจ้าปเสนทิโกศลอย่างนี้บอกว่า ของ 5 อย่างนี้แหละ อันสมณะเทวดา มนุษย์ สมณ พราหมณ์ เทพ มาร พรหม หรือใครๆ ในโลกไม่อาจจะได้  เมื่อเราเห็นอยู่อย่างนี้แล้ว พิจารณาอยู่อย่างนี้แล้ว

ก็ให้พิจารณาต่อไปว่า “ประโยชน์แม้เล็กน้อยในโลกนี้  อันใคร ๆ ย่อมไม่ได้เพราะการเศร้าโศก เพราะการคร่ำครวญ คนที่ไม่ชอบเรา คนที่เป็นอมิตรกะเรา พอทราบว่าเราเศร้าโศกแล้วเป็นทุกข์แล้ว เขาย่อมดีใจ” เมื่อใดก็ตามคนที่เป็นบัณฑิตเคยฟังธรรม รู้ธรรม นั่งสมาธิ เคยปฏิบัติมาก่อน “พิจารณารู้เนื้อความไม่หวั่นไหวอันตรายทั้งหมดทั้งคราวนี้แล้ว  เห็นลักษณะ 5 ประการที่ไม่ว่าใคร ๆในโลก” เทวดาตนไหน พรหมองค์ไหน พระรูปไหนก็แล้วแต่ ราชามหากษัตริย์องค์ไหนก็แล้วแต่ “จะไม่ได้ คนอื่นก็ไม่ได้ เราก็ไม่ได้เหมือนกัน เมื่อทราบความต้องการอย่างนี้อันผู้อื่นหรือเราก็ไม่ได้แล้วก็ไม่ควรเศร้าโศกไม่ควรเสียใจ ควรตั้งใจทำงานโดยเด็ดขาด  ว่าบัดนี้เรากำลังทำอะไรอยู่.”  พิจารณาแค่นี้เอง ควรตั้งใจทำงานโดยเด็ดขาด ว่าบัดนี้เรากำลังทำอะไรอยู่ อย่าเศร้าโศก อย่าเสียใจ อย่าร่ำไห้ คนอื่นไม่ได้ เราก็ไม่ได้เหมือนกัน เราไม่ได้ คนอื่นก็ไม่ได้เหมือนกัน สิ่งใดที่มีความแก่ ความเจ็บ  ความตาย ความสิ้นไป ความแตกสลายไปเป็นธรรมดาเราไม่ได้ คนอื่นก็ไม่ได้เหมือนกัน  เห็นอย่างนี้แล้วก็ตั้งใจทำงานโดยเด็ดขาด อย่าเศร้าโศกต่อไป ให้รู้ว่าบัดนี้เรากำลังทำอะไรอยู่ นี่คือข้อความที่บอกกับพระเจ้าปเสนทิโกศล ไม่ต้องเสียใจในการตายไป ในการทำกาละของพระมเหสี คือ พระนางมัลลิกาเทวี

แล้วที่พระพุทธเจ้าได้บอกกับพระอานนท์ถึงเรื่องว่า พระสารีบุตรปรินิพพานไปแล้ว อย่าเสียใจไปเลย พระพุทธเจ้าก็ได้บอกว่า “สิ่งใดเกิดขึ้นแล้ว เป็นแล้ว อันอาศัยปัจจัยปรุงแต่งแล้ว มีความชำรุดเป็นไปเป็นธรรมดา เราขอ เราหวังว่าสิ่งนั้นอย่าได้ชำรุดไปเลยดังนี้นั้น ข้อนี้เป็นฐานะที่เป็นไปไม่ได้”  คือเป็นไปไม่ได้เลยที่จะขอสิ่งที่มันต้องแตกเป็นธรรมดา เสียหายเป็นธรรมดา มีปัจจัยปรุงแต่ง  บอกว่าอย่าเปลี่ยนแปลงไปเลย… มันไม่ได้  บอกกับพระอานนท์อย่างนี้  และก็เป็นข้อความเดียวกันที่บอกกับพระอานนท์เหมือนกันตอนที่พระองค์ได้ละสังขาร 3 เดือนก่อนปรินิพพานบอกว่า  “สิ่งใดเกิดขี้นแล้วเป็นแล้ว อาศัยปัจจัยปรุงแต่งแล้ว ไม่ต้องการให้มันเป็นไปอย่างนั้นเนี่ยเป็นไปไม่ได้ เป็นฐานะที่เป็นไปไม่ได้… เมื่อบัณฑิตพิจารณารู้เนื้อความนี้แล้วก็อย่าเศร้าโศก”

ข้าพเจ้าเข้าใจพระอานนท์น่ะ ว่าทำไมพระอานนท์ถึงเศร้าโศกในการจากไปของท่านพระสารีบุตร  เพราะว่าพระอรหันต์ทุกองค์เนี่ยไม่ใช่ว่าพอตัวเองบรรลุอรหันต์แล้วเนี่ย จะกล่าวสอน บอกสอนธรรมะทุกรูปนะ  อย่างพระอัญญาโกณฑัญญะนี่หลังจากที่ตรัสรู้ธรรมของพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้ว  ก็ไม่ได้บอกสอนใครเลย มีสามเณรที่คอยอุปัฎฐากอยู่รูปเดียวที่ตัวเองบอกสอน  แล้วตัวเองไปไหน ก็ไปอยู่ป่า เป็นผู้ยินดีในเสนาสนะอันสงัด  ไม่สอนใคร ไม่บอกใคร  นิ่งอยู่เฉย ๆ คนเดียว  ถามท่าน ท่านก็ไม่พูด หรือพูดนิดเดียว เป็นผู้ยินดีในการหลีกเร้น เป็นผู้ขวนขวายน้อย เป็นผู้ทรงผ้าบังสกุลตลอดชีวิต  พระอัญญาโกณฑัญญะก็ไม่ได้บอกสอนใคร

แต่ในกรณีของพระสารีบุตรนี่เป็นผู้ที่ “กล่าวสอน ชี้แจง ชักชวนให้รับเอาธรรมะไปปฏิบัติ ให้กล้าหาญ แกล้วกล้าในการทำ เป็นสาวกผู้ที่ฉลาด เป็นผู้ชักจูงใจได้ เป็นผู้แกล้วกล้า ลุธรรมเป็นเครื่องเกษมจากโยคะ สามารถบอกสอนพระสัทธรรม ข่มขี่ถ้อยคำอันเป็นข้าศึกให้สงบราบคาบโดยธรรม  แล้วแสดงธรรมพร้อมทั้งความน่าอัศจรรย์ได้”  นี่คือคุณสมบัติของพระสารีบุตร……  โอยย…พระพุทธเจ้ายกย่องพระสารีบุตรมากอยู่แล้วล่ะ  ก็จึงต้องการให้เห็นความแตกต่างว่า  พระอรหันต์บางรูปก็ไม่ได้แสดงธรรม บางท่านบางรูปก็แสดงธรรม  ทำประโยชน์แก่ชาติ บ้านเมือง ทำประโยชน์แก่พระศาสนา ธรรมะวินัย

นี่ก็มีคนระลึกถึง  ตามระลึกถึงเหมือนตัวอย่างกับพระสารีบุตรเป็นต้น  ที่พระอานนท์ยังระลึกถึงอยู่  ซึ่งอุปมา อุปมัยตรงนี้พระพุทธเจ้าเคยยกตัวอย่างของเปรียบเทียบไว้กับม้า  เรื่องของม้า คือ ม้า 2 ตัว ทั้ง 2 ตัว ใช้งานได้ดี ตัวที่ 1 สมบูรณ์ด้วยสีผิว สมบูรณ์ด้วยรูปร่าง  ตัวที่ 2 สีผิวไม่งาม รูปร่างไม่งาม แต่ทั้ง 2 ตัว ใช้งานได้ดี  เปรียบเหมือน ภิกษุ 2 รูป เป็น พระอรหันต์ทั้งคู่, รูปแรกมีปัจจัย 4 มาก  แล้วก็เมื่อถูกถามปัญหาอภิธรรม อภิวินัยก็สามารถตอบได้ พยากรณ์ได้ อันนี้เปรียบกับม้าที่ใช้งานได้ดี แล้วก็มีสีผิวดี, รูปร่างดี, ส่วนภิกษุอีกรูปหนึ่ง เป็นพระอรหันต์ก็จริง แต่มีปัจจัย 4 น้อย หรือว่าเมื่อถูกถามปัญหาอภิธรรม อภิวินัยก็ไม่สามารถตอบได้  แต่ตัวเองนั้นรู้ธรรม เห็นธรรม เป็น พระอรหันต์ เปรียบเหมือนกับมันที่ใช้งานได้ดี แต่สีผิวและรูปร่างอาจจะไม่สมบูรณ์นั้นเอง. ดังนั้นท่านพระอานนท์มีความรู้สึกระลึกถึงพระสารีบุตรด้วยกรณีที่เหมือนกับม้าอาชาไนยสมบูรณ์แบบนี่เอง

พระพุทธเจ้าก็ถามพระอานนท์ต่อบอกว่าพระสารีบุตรที่จากไปแล้วเนี่ย … ปรินิพพานเนี่ยได้เอาศีล เอาสมาธิ เอาปัญญาไปด้วยหรือเปล่า  พระอานนท์ก็บอกไม่ได้เอาไป พระสารีบุตรก็ ปรินิพพานไปเฉย ๆ ร่างกายนี้ก็แตกดับไป  จิตไม่มีเชื้อ  ก็ไม่ไปเกิดใหม่  แต่ศีล สมาธิ ปัญญา ก็ไม่ได้เอาไปด้วย      วิมุติ วิมุติญาณทัศนะก็ไม่ได้เอาไปด้วย  พระพุทธเจ้าจึงสรุปให้ฟังว่า เอ้าก็ดีแล้วนี่ ถ้าไม่ได้เอาศีลไปด้วย ไม่ได้เอาสมาธิ ไม่ได้เอาปัญญาไปด้วย  เราก็ไม่ควรเสียใจเพราะศีลก็อยู่กับเรา สมาธิก็อยู่กับเรา  ปัญญาก็อยู่กับเรา  ถ้าเราปฏิบัติตามมรรค ปฏิบัติตามสิกขา 3 อย่างนี้ เราจะทำให้แจ้งซึ่งวิชชาและวิมุติได้  เมื่อเราทำให้แจ้งซึ่งวิชาและวิมุติได้  เราก็พ้นจากความทุกข์ได้  ไม่จำเป็นต้องเสียใจ เศร้าโศกด้วยเหตุนี้เลย  พระพุทธเจ้าสรุปให้พระอานนท์ฟังอย่างนี้  แล้วก็ยังบอกพระอานนท์ต่อบอกว่า  “เพราะฉะนั้นพวกเธอทั้งหลาย   จงมีตนเป็นประทีป มีตนเป็นสรณะ อย่าเอาสิ่งอื่นเป็นสรณะเลย จงมีธรรมเป็นประทีป มีธรรมเป็นสรณะ อย่ามีสิ่งอื่นเป็นสรณะเลย”   แล้วก็ได้อธิบายความเป็นสรณะด้วยเรื่องของสติปัฏฐานทั้ง 4

การที่เรามีลมหายใจเข้า ลมหายใจออกสังเกตอยู่ รู้อยู่ มีสติอยู่นั่นแหละ คือ มีสติปัฏฐาน 4 อยู่ในตัวเราแล้ว  คนที่เป็นอย่างนี้ก็ชื่อว่ามีตนเป็นประทีป มีตนเป็นสรณะ เอาธรรมะเป็นประทีป เอาธรรมะเป็นสรณะ ครูบาอาจารย์เอย หรือว่าจะใครก็แล้วแต่เถอะ ไม่ว่าจะครูบาอาจารย์ พ่อ แม่ ราชา มหากษัตริย์ ทุกคน ๆ ก็ต้องล่วงหล่นกันไปตามเวลาของตน ๆ   จะไม่มีใครอยู่ได้ตลอดกาล  แม้พระพุทธเจ้าก็ล่วงหล่นไปแล้ว ผ่านไปแล้ว เลยมาแล้ว  แต่ไม่ว่าจะเป็นพระพุทธเจ้า หรือ เหล่าอัครสาวก เหล่าอรหันตสาวกในสมัยพุทธกาล  หรือว่าจะเป็นครูบาอาจารย์ในบัดนี้   ที่ผ่านไปแล้ว เลยไปแล้ว  ท่านทั้งหลายเหล่านั้นก็ไม่ได้เอาศีล ไม่ได้เอาสมาธิ ไม่ได้เอาปัญญา ไม่ได้เอามรรคไปด้วยกับท่าน คำสอนเหล่านั้นยังอยู่ คำสอนที่ยังอยู่เหล่านี้แหละ จะเป็นสรณะ  เป็นที่พึ่งพิง  เป็นที่ใช้ให้เราตั้งอยู่ในกุศลธรรมได้

ธรรมเทศนาในวันนี้เป็นกัณฑ์เทศน์ที่บูชาพ่อ แม่ ครูบาอาจารย์ หลวงตาพระมหาบัว ญาณสัมปันโน แห่งวัดป่าบ้านตาด  ธรรมใดที่ท่านรู้แล้วเห็นแล้ว ธรรมนั้นเป็นสิ่งที่ท่านรู้เอง เห็นเอง  เรายกย่องท่าน ระลึกถึงท่านในฐานะที่ท่าน “เป็นผู้แกล้วกล้าในการแสดงธรรม ไม่รู้จักเหน็ดเหนื่อย เป็นผู้อนุเคราะห์แก่เพื่อนผู้ประพฤติพรหมจรรย์ด้วยกันทั้งหลาย  พวกเราทั้งหลายยังคงตามระลึกถึงโอชะอันเกิดแห่งธรรม โภคะอันเป็นธรรม และการอนุเคราะห์ด้วยธรรมของท่านอยู่  ท่านนั้นยังเป็นผู้ฉลาด เป็นผู้จูงใจได้ เป็นผู้แกล้วกล้า ลุธรรมอันเป็นเครื่องเกษมจากโยคะ สามารถบอกสอนสัทธรรม  สามารถข่มขี่ถ้อยคำอันเป็นข้าศึกที่บังเกิดแล้วให้สงบราบคาบโดยธรรม  แล้วแสดงธรรมพร้อมทั้งความน่าอัศจรรย์ได้”

ธรรมรับอรุณในวันนี้จึงจะขอสรุปไว้ด้วยพุทธวจนบทนี้ว่า  “ในกาลบัดนี้ก็ดี ในกาลล่วงไปแห่งเราก็ดี ใครก็ตามจะต้องมีตนเป็นประทีบ มีตนเป็นสรณะ ไม่เอาสิ่งอื่นเป็นสรณะ มีธรรมเป็นประทีป มีธรรมเป็นสรณะไม่เอาสิ่งอื่นเป็นสรณะ เธอผู้ใดเป็นผู้ใคร่ในสิกขา เธอผู้นั้นจะเป็นผู้อยู่ในสถานะอันเลิศที่สุด”  …  “พวกเธอทั้งหลายจงมีสติ มีศีลเป็นอย่างดี มีความดำริอันตั้งไว้แล้วด้วยดี ตามรักษาซึ่งจิตของตนเถิด เธอผู้ใดในธรรมะวินัยนี้เป็นผู้ไม่ประมาทแล้วจักละชาติ สงสาร ทำที่สุดแห่งทุกข์ได้” 

การหลีกเร้นประจำ ปิดการเรียนภาคฤดูร้อน ปี 2555

เอาข้อมูลในเว็ปหลวงพ่อมา share ที่นี่

หาข้อมูลเรื่องการหลีกเร้นได้เพิ่มเติมที่ http://luangpordoctor.com/7days-retreat/

แต่ พระพุทธเจ้า ตรัสว่า “ความปรารถนาที่ว่า ขอให้ส่ิงที่เสื่อมไปเป็นธรรมดา อย่างเสี่อมไปเลยนั้นเป็น ฐานะที่เป็นไปไม่ได้”

ดูๆ ไปแล้ว เหมือนการกระทำของพระอานนท์ จะขัดกันกับที่ พระพุทธเจ้า สอน

อาจจะมีผู้ที่ศึกษา พุทธวัจน์ แล้วมีความเข้าใจไปในลักษณะนี้ได้

เรื่องนี้ถ้าเราเข้าไปดูในลำดับขั้นตอนของการที่ พระพุทธเจ้า มีสติสัมปัชชัญญะปลงอายุสังขาร . เรื่องราวมีดังนี้คือ

เรื่องราวในเบื้องต้นคือ

• พระพุทธเจ้า ตรัสว่า การเจริญอิทธิบาท 4 เป็น เหตุ ให้ได้ผลคือมีอายุได้ 1 กัป (1 กัป มีอายุกี่ปีกันแน่ ให้อ่านต่อไป) อย่างนี้ 3 รอบ, พระอานนท์ น่ิงอยู่ทั้ง 3 รอบ
• จึงให้อานนท์ไปพัก. คือต่างรูปต่างนั่งพักแยกกัน
• จากนั้น มารก็เข้ามาอาราธนาให้ พระพุทธเจ้า ปรินิพพาน
• พระพุทธเจ้า บอกมารว่า จะ ปรินิพพานในไม่ช้า (โดยกำหนดลงตายตัวว่า 3 เดือน)
• เกิดแผ่นดินไหวใหญ่ขี้น

• พระอานนท์ เข้ามา หา กล่าวถึงเรื่อง แผ่นดินไหว
• พระพุทธเจ้า ตรัสถึงเหตุแห่งแผ่นดินไหว และ เรื่องอื่นๆอีก (เช่น วิโมกข์8 ฯลฯ)
• และเล่าให้ พระอานนท์ ฟังถึงบทสนทนากับมาเมื่อสักครู่ และ รับคำว่าจะปรินิพพานในไม่ช้า

ต่อไปนี้คือตอนนี้ตอนสำคัญ ที่ต้องวิเคราะห์ให้ดี

1. พอ พระอานนท์ ทราบแล้วว่า พระพุทธเจ้า จะปรินิพพานใน 3 เดือน ก็ เลย “ขอ” ให้ พระพุทธเจ้า ดำรงชีวิตอยู่ 1 กัป.
2. ทำอย่างนี้ 3 รอบ, พระพุทธเจ้า ปฏิเสธทั้ง 3 รอบ, หลังจากรอบที่ 3
3. พระพุทธเจ้า ถามพระอานนท์ว่า “เธอเชื่อในการตรัสรู้ของเราเหรอ?” พระอานนท์ตอบว่า “เชื่อ”, ”เชื่อแล้วทำไมยังต้องคาดคั้นจากเราถึง 3 รอบเล่า” พระพุทธเจ้า ถามต่อ
4. พระอานนท์ให้เหตุผลเรื่อง “การเจริญอิทธิบาท4 เป็นเหตุให้มีอายุได้ 1 กัป” ที่เป็น พุทธวัจน์
5. พระพุทธเจ้า ถามพระอานนท์ว่า ”เธอเชื่อเหรอ?” พระอานนท์ตอบว่า “เชื่อ” (เกี่ยวกับเรื่องอิทธิบาท4),
6. “เชื่อแล้วทำไมเธอไม่ขอตั้งแต่ตอนนั้นเล่า” พระพุทธเจ้า ถาม … เรื่องราวยังมีต่อไป ฯลฯ

ประเด็นคือตรงนี้ว่า

• ในข้อที่ 3. ทำไมอยู่กันมาตั้งนาน ไม่เคยถาม พระอานนท์ว่า “เชื่อในการตรัสรู้ของเราเหรอ” แล้วถึงมาถามตอนนี้ . พระอานนท์ตอนนั้น เป็น โสดาบันแล้วน่ะ มีศรัทธา 100% แน่นอน.

อันนี้ตอบได้ง่ายๆ ภาษาชาวบ้านเลยก็ได้ว่า “ถ้าเชื่อว่าสังขารไม่เที่ยงแล้วล่ะก็ไม่ควรขอ แต่ควรเข้าใจว่าตัวเราต้องปล่อยวาง” คือไม่ต้อง “ขอ” ให้ “ส่ิงอื่น” ไม่เปลี่ยนแปลง แต่แก้ที่จิตเราเองโดยการเข้าใจสภาพและ “ปล่อยวาง”

จริงๆ แล้ว ก็เมื่อ 7-8 เดือนที่แล้วพระสารีบุตรก็พึ่งปรินิพพานไป พระพุทธเจ้า ก็บอกแล้วว่า “อานนท์! ข้อนั้น จักได้มาแต่ไหนเล่า ? สิ่งใดเกิดขึ้นแล้วเป็นแล้ว อันปัจจัยปรุงแล้ว มีความชำรุดไปเป็นธรรมดา สิ่งนั้นอย่าชำรุดไปเลยดังนี้. ข้อนั้น ย่อมเป็นฐานะที่มีไม่ได้”

ประเด็นถัดมาคือ

• ในข้อที่ 5. ทำไมต้องถามด้วยว่าเชื่อหรือว่า อิทธิบาท4ทำให้อายุมี 1 กัป?

อันนี้คิดว่า มี 2 นัยยะ, นัยยะแรกคือ ตัว ท่าน พระอานนท์เองก็ยังไม่สามารถทำได้ คือ ยังไม่ได้ตรวจสอบเรื่องการเจริญอิทธิบาท 4 ว่าทำแล้วอายุจะได้ ่1 กัปจริง  จึงต้องทบทวนกับ พระอานนท์ให้แน่ใจ (หมายถึง พระพุทธเจ้า ถามย้ำ กับ พระอานนท์ ทั้งๆที พระอานนท์ก็ quote พุทธวัจน์ แล้วน่ะนั่นน่ะ)

นัยยะ ที่ 2 คือ “ต้องการให้ พระอานนท์​ “ขอ” ให้ถูกต้องตามระบบ” คือ ขอให้ พระองค์เจริญ อิทธิบาท 4 มากกว่าที่จะขอผล คือ ให้มีอายุ 1 กัป. . ถ้า พระอานนท์ พูดว่า “ขอให้พระองค์เจริญอิทธิบาท4″ ในตอนนั้น แทนที่จะบอกว่า “ขอให้มีอายุ 1 กัป” . การถามตรงของ พระพุทธเจ้า ที่ว่า “อานนท์เธอเชื่อเหรอ” ก็ไม่ต้องเกิดขึ้น

ประเด็นที่ 3 คือ

• อายุไข 1 กัป นั้น เท่าไหรกันแน่?

ก็ต้องเข้าใจก่อนว่า คำว่า “กัป” นั้นหมายถึง ช่วงชีวิต.

ช่วงชีวิตของมนุษย์ในสมัยนี้ ก็ประมาณ 100ปี ที่เกินกว่านั้นก็มี น้อยกว่านั้นก็มี แต่ประมาณได้ 100 ปี <== อันนี้มี พุทธวัจน์ ยืนยันไว้ ว่า “ผู้ที่มีชีวิตอยู่นานก็เป็นอยู่ได้เพียงร้อยปี บางทีก็มีชีวิตอยู่น้อยกว่าบ้าง มากกว่าบ้าง”

ช่วงชีวิตมนุษย์ของมนุษย์ในสมัยอื่นๆ ก็ไม่เท่ากัน 250 ปี ก็มี, 500 ปีก็มี 8หมื่นปี ก็มี, เพราะฉะนั้น ช่วงชีวิตมนุษย์ของที่อยู่ในสมัยเดียวกันแต่ล่ะคนก็ไม่เท่ากันแน่ “ในแต่ละบุคคล​” คือ สมัยที่มนุษย์มีอายุ 100 ปี นี้ บางคน อาจจะมี อายุ 1 กัป = 102 ปี. คนอื่น 1 กัป อาจจะ เท่ากับ 94 ปี. อีกคนหนึ่ง 1 กัป อาจจะเท่ากับ 83 ปี เป็นต้น

ช่วงชีวิต ของ ดวงดาว ต่างๆ ก็ไม่เท่ากัน แต่จะกำหนดเป็นปี นั้นคงยาก เพราะ 1 ปี คืออาศัยที่ โลก โคจรรอบดวงอาทิตย์ 1 รอบ. แต่ว่า ในแต่ละสมัย การโคจรรอบดวงอาทิตย์ของโลก ก็ไม่เท่ากัน <== อันนี้ก็เป็น พุทธวัจน์ ที่เคยบอกว่า มีการเปลี่ยนแปลง “ปริวัตร” ของโลก รอบดวงอาทิตย์ ตามความแปรผันกับกุศลธรรมโดยรวมของคนในสมัยนั้น

ประเด็นที่ 4 คือ

• ทำไม พระพุทธเจ้า ต้องปรินิพพาน ก่อน ครบช่วงอายุไข? ทำไมการจะปรินิพพาต้องให้ใครมาขอ หรือใครมาต่อ.

นัยยะทั่วๆไปที่เข้าใจกันก็คือ พระอานนท์ถูกมารดลใจ. ซื่งอันนี้ไม่ใช่ พุทธวัจน์ อย่างไรก็ตามก็อาจจะเป็นไปได้ก็ได้

ตามความเข้าใจ ของผู้เขียนก็คือ “ความแก่หง่อม” คือแก่แบบ ทุลักทุเล แก่แบบต้องพยุงให้ลุกให้เดิน ต้องนอนจมกองมูตร/คูต ของตน แบบ แก่หง่อม ทำอะไรไม่ได้ <== ความแก่หง่อมนี้ เกิดแน่ ถ้าอายุเกิน 80 ปี หรือ เข้าใกล้ 1 กัป. จะเป็น ภาพที่ไม่ค่อยหน้าดูเท่าไหรน่ะ. แก่หง่อมเลยล่ะ

ตัวอย่างอันนี้ก็มีในสมัย ปัจจุบัน อย่างเช่น “หลวงตามหาบัว” ท่านบอกว่า ท่านจะมรณภาพตั่งแต่ ตอนที่ท่านอายุ 80 ปีแล้ว เพราะท่านป่วยหนักมาก. แต่เพราะมีเรื่องผ้าป่าช่วยชาติทำให้ท่าน “สู้” ต่อ (คือเจริญอิทธิบาท4ต่อไป) จนหลวงตาท่านทำ “โครงการผ้าป่าช่วยช่าติ” สำเร็จ,

(เหมือนตอนที่ พระพุทธเจ้า ป่วยเป็นโรคท้องร่วงตอน ท้ายพรรษา 79 ได้รับทุกขเวทนามากแต่จะยังไม่ปรินิพพานจนกว่าจะบอกให้อุปัฏฐากทราบ และภิกษุทั้งหลายทราบก่อนจึงจะควร)

และในชีวิตช่วงท้ายของ หลวงตามหาบัวคือ ตั้งแต่ปี 2553 เป็นต้นมาท่านเริ่มแก่หง่อมมาก สังขารต่างๆสภาพอาการเปลี่ยนแปลงไปเป็นอย่างอื่นไปหมด บางทีทำให้เราเมื่อเห็นสภาพท่านแล้วก็อดสงสารไม่ได้ว่า ทำไมท่านต้องมาลำบากในธาตุขันธ์ถึงขนาดนั้นอย่างนี้ เป็นต้น จนกระทั้งท่านละสังขารนี้ไปเมื่ออายุรวม 97 ปี 5 เดือน 18 วัน. (ยืดมาอีก 17 ปีกว่า)

อาจจะเป็นเพราะ “สภาพความแก่หง่อม”​ นี้ก็ได้ ที่ทำให้ พระพุทธเจ้า “เลือก” ที่จะปรินิพพานในช่วงก่อนที่จะแก่หง่อมไปมากกว่านั้น

download ได้ที่นี่ (ให้คลิ๊กขวาแล้วเลือก save as)  http://www.archive.org/download/Puredhamma_Podcast/PuredhammaPodcastEpisode15.mp3

ฟัง online ได้ที่นี่ (เลือกไพล์ที้ต้องการฟังได้เลย)  http://www.archive.org/details/Puredhamma_Podcast

ได้มีคุณสุวรรณา (มด) ทำบทคัดลอก กัณฑ์เทศน์นี้ให้. จึงส่งมาให้ตรวจแก้ และ สำเร็จสมบูรณ์ตามที่เห็นนี้, ขออนุโมทนาด้วย มีความเพียรมากเลย.

===========

ปล. font ที่ปรากฎข้างล่างอาจมีการผิดพลาดบ้างในเรื่อง ตัวเอียง, ตัวหนา,และบาลีบางคำ. (ตัวเอียง หมายถึง ข้อความที่เป็น พุทธวัจน์, ตัวที่อยู่ใน quote “…” หมายถึง ข้อความที่ผู้อื่นพูดไว้) อาจจะเป็นเหตุมาจาก web browser, ท่านสามารถ download RTF file ได้ที่ link นี้ พึ่งตนพึ่งธรรม

===========

นะโมตัสสะ ภะคะวะโต อะระหะโต  สัมมาสัมพุทธัสสะ
ขอนอบน้อมแด่พระผู้มีพระภาค ซึ่งเป็นผู้ไกลจากกิเลส ตรัสรู้ชอบได้โดยพระองค์เอง พระองค์นั้น

ปริปกฺโก วโย มยฺห        ปริตฺต มม ชีวิต
ปหาย โว คมิสฺสามิ        กต เม สรณมตฺตโน
อปฺปมตฺตา สตีมนฺโต        สุสีลา โหถ ภิกฺขโว
สุสมาหิตสงฺกปฺปา          สจิตฺตมนุรกฺขถ ฯ
โย อิมสฺมึ ธมฺมวินเย       อปฺปมตฺโต วิหริสฺสติ
ปหาย ชาติสสาร          ทุกฺขสฺสนฺต กริสฺสตีติ

“วัยของเราแก่หง่อมแล้ว ชีวิตของเราริบหรี่แล้ว
เราจักละพวกเธอไป สรณะของตัวเองเราได้ทำไว้แล้ว,
ภิกษุ ท. ! พวกเธอจงเป็นผู้ไม่ประมาท มีสติ มีศีล
เป็นอย่างดี มีความดำริอันตั้งไว้แล้วด้วยดี ตามรักษาซึ่ง
จิตของตนเถิดในธรรมวินัยนี้, ภิกษุใดเป็นผู้ไม่ประมาทแล้ว
จักละชาติสงสาร ทำที่สุดแห่งทุกข์ได้.”

ปรารภเหตุเนื่องจากการมรณะภาพของพระอาจารย์หลวงตาพระมหาบัวญาณสัมปันโน แห่งวัดป่าบ้านตาด  การเทศน์ในวันนี้ก็จึงจะเป็นการเทศน์ที่อุทิศแด่ท่านผู้มีศีล คือ หลวงตามหาบัว จากพระบาลีที่ยกมาในตอนต้นที่แปลเป็นภาษาไทยว่า “วัยของเราแก่หง่อมแล้ว ชีวิตของเราริบหรี่แล้ว เราจะละพวกเธอไป สรณะของตัวเราเองได้ทำไว้แล้ว พวกเธอทั้งหลายจงเป็นผู้ไม่ประมาท มีสติ มีศีลเป็นอย่างดี มีความดำริอันตั้งไว้แล้วด้วยดีตามรักษาซึ่งจิตของตนเถิด  เธอผู้ใดในธรรมะวินัยนี้เป็นผู้ไม่ประมาทแล้ว  จะละชาติสงสาร ทำที่สุดแห่งทุกข์ได้”

อันนี้เป็นพุทธวจนที่พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสไว้หลังจากที่ทำการละสังขาร  ได้ตรัสไว้กับพระอานนท์เมื่อ 3 เดือนก่อนปรินิพพาน  ในเวลานั้นพระอานนท์ก็เสียใจเป็นอย่างมาก  ในการที่พระผู้มีพระภาคปลงอายุสังขาร  แล้วก็พยายามหาทุกวิถีทางเพื่อที่จะแก้ไขไม่ให้พระพุทธเจ้าได้กำหนดวันที่จะตายเอาไว้ จะปรินิพพานเอาไว้  พระพุทธเจ้าก็ได้ตรัสคาถานี้เพื่อจะเตือนสติพวกเหล่าสาวก ภิกษุทั้งหลายให้เป็นผู้มีสติตามรักษาจิดของตนอยู่

ตั้งแต่พระพุทธเจ้าได้ตรัสรู้มา ตั้งแต่ตรัสรู้มาใหม่ ๆ ได้บอกภิกษุทั้งหลายอยู่แล้ว บอกว่าธรรมชาติ 3 อย่างได้ทรงตรัสถึงธรรมชาติ 3 อย่าง  “ที่ถ้าธรรมชาติ 3 อย่างไม่มีอยู่ในโลกแล้วก็จะไม่มีตถาคต ผู้อะระหันตะสัมมาสัมพุทธะมาบังเกิดขึ้นในโลก  และธรรมะที่ประกาศไปก็จะไม่รุ่งเรืองไปในโลก  แต่เพราะว่ามีธรรมชาติอยู่ 3 อย่าง นั่นคือ ความเกิด ความแก่ และความตาย”  มีธรรมชาติ 3 อย่าง คือ ความเกิด ความแก่และความตายมีอยู่ 3 อย่างนี้ พระองค์จึงอุบัติขึ้นมา มีอยู่ขึ้นมาเพื่อที่จะแก้ปัญหา 3 อย่างนี้ คือ ปัญหาเรื่องความเกิด ความแก่และ ความตาย

ความตายเนี่ยเป็นความพลัดพราก ความพลัดพรากอย่างไร คือ พลัดพรากหมายความว่า อย่างสมมติคุณไปเที่ยวต่างจังหวัด เที่ยวต่างประเทศ หรือไปเรียนต่อเมืองนอก ไป 3 ปี 5  ปี ก็ยังมีวันกลับมาได้  แต่ถ้าตายจากกันไปแล้วไม่เจอกันอีก  อย่างน้อยก็ไม่เจอกันในปัจจุบันนี้ ไม่มีทางกลับมาได้ คือไปแล้วไปเลย เพราะฉะนั้นเวลาคนเค้าตายเนี่ย  มนุษย์ทั้งหลายจึงมีความเสียใจ  โอ๊ย…ตายแล้วจะไม่ได้เจอกันอีกแล้ว จะไม่ได้พบปะพูดคุยกับคนที่ตายจากกันไป  เค้าจึงมีความเสียใจ

พระพุทธเจ้าจึงต้องการจะแก้ปัญหานี้  เวลาคนจะตายนอนอยู่ในห้อง นอนอยู่ในห้องนิ่ง ๆ อยู่ ลมหายใจก็แผ่วเบาไป แผ่วเบาไป แผ่วเบาไป แผ่วเบาไปอย่างนี้  ต่อให้คุณล๊อค ห้องอย่างดีอย่างไรก็ตามมัจจุราช คือ  ความตายก็ยังมาเข้ามาเอาชีวิตเค้าไปได้  ล๊อคห้องอย่างดีประตูแน่นหนาทั้ง 4 ด้าน มียามคุ้มกัน กองพล กองช้าง กองม้าต่าง ๆ ก็คุ้มกันได้  พยายามที่จะคุ้มกันอยู่  แต่ไม่สามารถคุ้มกัน   มัจจุราช คือความตายได้  แม่นะนอนอยู่บนเตียงหายใจพะงาบพะงาบอยู่  ลูกนั่งเฝ้าอยู่ข้าง ๆ และในจังหวะที่อัตราการเต้นของหัวใจลดลงไป ลดลงไป จนเหลือน้อยแผ่วเบามากล่ะจาก 60…เหลือ 50… 40  ลูกทำอะไรไม่ได้เลย นั่งจับมือแม่ได้อย่างเดียวก็ดูว่าทำอะไรไม่ได้ หมอก็ให้ยาอย่างดีที่สุด พยาบาลก็ดูแลอย่างดีที่สุด อยู่โรงพยาบาลหาอะไรยาอะไรอย่างดีที่สุดมารักษา  แต่ก็ยังไม่มียาแก้ความตาย   ไม่มีหมอที่รักษาให้คนพ้นจากความตายได้ เอาอย่างหลวงตาพระมหาบัวน่ะ ในคืนวันที่ท่านมรณภาพน่ะ ตชด.พรึบ พระสงฆ์พรึบ ฟ้าหญิงองค์เล็กก็อยู่ด้วย นายแพทย์/พยาบาลอยู่ด้วยหมด ไม่มีใครรักษาเหรอ? อย่าพูดเลย, ดีที่สุดเขาหามาใส่ให้ท่าน, หมอเก่งที่สุดเขาหามารักษาท่าน แต่ท่านก็ยังต้องผ่านไปเมื่อความตายมาถึง เพราะฉะนั้นความตายเนี่ยจึงเป็นความเศร้าโศก

พระพุทธเจ้าบอกว่าความตายเป็นทุกข์ เป็นภัยอย่างหนึ่งใน 3 อย่างที่แม่ลูกช่วยกันไม่ได้ “แม่จะมาบอกว่าลูกอย่าตายเลยให้แม่ตายเองเถิด ไม่ได้ ลูกก็จะมาบอกว่าให้ลูกเจ็บเอง แม่ให้ลูกตายเอง แม่อย่าตายเลยก็ไม่ได้”  และเป็นภัยที่ช่วยกันไม่ได้ 3 อย่างนี้ ภัยที่เกิดจากความแก่ ความเจ็บ ความตาย  สาเหตุที่ต้องมีพระพุทธเจ้ามาอุบัติขึ้นบนโลกก็เพราะว่า ความเกิด ความแก่ และความตาย  พระองค์ก็จึงเกิดขึ้นมา อุบัติขึ้นมาเพื่อแก้ปัญหานี้  เพราะฉะนั้นเวลาคนที่จะตายส่วนใหญ่  พอตายไปแล้วนี่หรือกำลังใกล้จะตาย คนส่วนใหญ่จะมีความเศร้าโศก

เรื่องนี้ก็มีในสมัยพุทธกาล คือ พระเจ้าปเสนทิโกศลเนี่ย  ในขณะนั้นเนี่ย ตอนช่วงท้ายสมัยพุทธกาลเป็นช่วงที่พระเจ้าปเสนทิโกศลมีอำนาจมาก  แล้วก็ได้ครองดินแดนทั่วชมพูทวีปทั้งหมด ไม่มีใครสามารถต้านทานพระองค์ได้  ก็มาถามพระพุทธเจ้าบอกว่า  “เอ๊ะ…กิจอันใดที่ควรกระทำในฐานะของความที่ได้เป็นราชามหากษัตริย์ผู้ยิ่งใหญ่ถึงขนาดนี้แล้ว”  พระพุทธเจ้าก็ยกตัวอย่างถาม  พระองค์บอกว่า “ในที่นี้ถ้ามีภูเขาหิน” ภูเขาหินยักษ์เลยเป็นหินแท่งเดียวกันหมด “สูงเทียมฟ้า กลิ้งมาจากทั้ง 4 ทิศ ทางเหนือ ใต้ ออก ตก  กลิ้งเข้ามาบดปวงสัตว์ทั้งหลาย มาจากทางทิศเหนือ ทิศตะวันออก ทิศใต้ ทิศตะวันตกแล้วนี่    เมื่อมหาภัยอันร้ายกาจถึงขนาดนี้แล้วนี่ หลีกหนี เลี่ยงไม่ได้”  เหมือนอย่างบางครั้งเราชมภาพยนตร์บางเรื่องที่มีภัยพิบัติ ภัยธรรมชาติ แผ่นดินไหว น้ำท่วมอะไรต่าง ๆ จนเราไม่มีที่จะหนีแล้ว  “ถ้าเกิดภัยพิบัติอย่างนั้นขึ้นพระองค์จะทำยังไง”   พระพุทธเจ้าถาม  พระเจ้าปเสนทิโกศลก็บอก “อู้หู…ถ้าภัยขนาดนี้เกิดขึ้นนะต่อให้เอาพลช้าง พลม้า พลรถ พลเดินเท้าเอาไปรบก็สู้ไม่ได้ ต่อให้ใช้เวทมนต์ ใช้ทรัพย์ในการต่อสู้ ก็ยังสู้ไม่ได้  ถ้าเกิดภัยพิบัติขนาดนี้แล้ว ต้องรีบประพฤติธรรม ประพฤติสม่ำเสมอ สร้างกุศล บำเพ็ญบุญอยู่อย่างนี้  ถึงจะพ้นจากภัยนี้ได้”   พระพุทธเจ้าก็บอกอย่างนี้เหมือนกันว่า “ภัยที่เกิดจากความแก่ ความเจ็บ ความตายเนี่ย มันคืบคลานเข้ามาทุกขณะ” ลมหายใจที่เราหายใจเข้า หายใจออกอยู่ขณะนี้ทุกครั้งที่หายใจเข้า หายใจออก เราก็ใกล้ไปสู่ความตายเข้าไปทุกครั้ง ๆ เมื่อทางนี้กำลังเดินไปอยู่ ใกล้สั้นเข้าไปอยู่  อาตมาต้องถามท่านผู้ฟังทุกท่านอย่างนี้ว่า คุณเดินอยู่ตามมรรคหรือเปล่า เดินอยู่ตามไปสู่หนทางแห่งความที่จะหลุดพ้นจากความตาย หรือไปสู่หนทางที่เมื่อใกล้ถึงจุดที่จะตายแล้ว   เราก็ยังเป็นสุข  ไม่เป็นผู้ที่จะต้องร่ำไห้คร่ำครวญ ทุบอก ชกตัว ถึงความเป็นผู้งุนงง หลงใหล  เมื่อบอกอย่างนี้กับพระเจ้าปเสนทิโกศลแล้วเนี่ย   พระเจ้าปเสนทิโกศลก็ยืนยันรับรองว่า “โอ…เป็นความคิดที่ดีมาก ในเมื่อเราใกล้ความตายเข้าไปในทุกขณะ ๆ นี่  ควรที่จะประพฤติธรรม ประพฤติชอบ สร้างกุศล บำเพ็ญบุญ”

มีครั้งหนึ่งที่พระเจ้าปเสนทิโกศลเองเนี่ย  ได้พบกับสิ่งที่ไม่น่าพอใจ คือ พระมเหสีของตัวเอง คือ พระนางมัลลิกาเทวีได้ทิวงคตลง คือ ตายลง พอพระมเหสีของตัวเองตาย   พอมหาอำมาตย์นำข่าวมาบอกปุ๊บ  พระเจ้าปเสนทิโกศลก็เศร้าโศก เสียใจมาก เศร้าโศกเสียใจ กินไม่ได้นอนไม่หลับขนาดที่เรียกว่า “อาหารก็ไม่อยากรับประทาน แม้ร่างกายก็เศร้าหมองซูบผอม แม้การงานทั้งหลายก็หยุดชะงัก พวกอมิตร คือ พวกที่ไม่ชอบเรา เขาก็ดีใจ พวกมิตร คือ พวกที่ชอบเราก็เสียใจ”   เนื่องด้วยข้อนี้เป็นเหตุ

หรือเหมือนอย่างตอนที่จุณฑะสามเณรถือบาตรและจีวรของพระสารีบุตรมา นำข่าวการปรินิพพานของพระสารีบุตรมาบอกกับพระผู้มีพระภาคเจ้า  ในขณะนั้นพระอานนท์ก็อยู่ด้วย พระอานนท์ก็ร้องไห้เสียใจมากที่พระสารีบุตรนี่ผู้เป็นอัครสาวกเบื้องขวา  ผู้มีปัญญามาก ได้กระทำกาลกาละ คือ ปรินิพพานแล้ว  พระอานนท์ก็เสียใจมาก เพราะได้เคยอาศัยพระสารีบุตรนี่แหล่ะในเรื่องของธรรม  พระพุทธเจ้าก็บอกว่า “อย่าเสียใจไปเลยอานนท์”  พระอานนท์ก็บอกว่าจะไม่ให้เสียใจได้อย่างไร  นี่พระอานนท์กล่าวนะ  พระอานนท์กล่าวว่า “สำหรับตัวข้าพระองค์นี่พระสารีบุตรเป็นผู้กล่าวสอน   ชี้แจงให้รู้ ให้เห็น ชี้ชวนให้รับเอาไปปฏิบัติ  ให้กล้าในการธรรม   ให้พอใจในการทำ  เป็นผู้ไม่เหน็ดเหนื่อยในการแสดงธรรม   เป็นผู้อนุเคราะห์แก่เพื่อนผู้ประพฤติพรหมจรรย์ด้วยกันทั้งหลาย พวกข้าพระองค์ทั้งหลายยังตามระลึกโอชะอันเกิดแต่ธรรม  โภคะอันเป็นธรรม การอนุเคราะห์ด้วยธรรมของท่านพระสารีบุตรนั้นอยู่ได้”   พอพระอานนท์กล่าวอย่างนี้ก็ใช้เหตุผลอันนี้แหละ  ในการที่เรียกว่ายังตามระลึกถึง คิดถึงท่านสารีบุตรอยู่  จึงมีความเศร้าโศกเสียใจโดยข้อนี้เป็นเหตุ

นี่แหล่ะความตายมันเป็นทุกข์อย่างนี้ พระพุทธเจ้าจึงคิดหาวิธีแก้ตายน่ะ  ท่านผู้ฟังรู้มั๊ยว่าตอนที่พระพุทธเจ้านี่ก่อนออกบวช ก่อนออกผนวช ยังเป็นเจ้าชายอยู่ในปราสาทราชวัง  มีความคิดบอกว่า  เอ๊ะ…เราได้เห็นคนอื่นทั้งเจ็บ ทั้งตายมาแล้ว  ตัวเราเองก็ต้องเจ็บ ต้องตาย ต้องป่วย  คนที่อยู่ในรั้วในวังทั้งหลาย ประชาชนชาวบ้านทั่ว ๆ ไปเค้าก็รู้สึกขยะแขยง เกลียดชังต่อการที่ต้องเจ็บ ต้องตาย  เอ๊ะ…แล้วตัวเองก็ต้องเจ็บ ต้องตาย  แล้วมาขยะแขยงเกลียดชังอย่างงี้ ฟังแล้วไม่ค่อยเข้าท่า ไม่แก้ปัญหา ตัวเองเป็นส่วนหนึ่งของปัญหาแล้วไม่ทำการแก้ไขอย่างใดอย่างหนึ่ง เห็นปัญหาอยู่แล้วไม่แก้ไขก็เป็นส่วนหนึ่งของปัญหานั้นนะสิ  พระพุทธเจ้าจึงคิดว่า เอ๊ะ…อันนี้ไม่ถูก เราต้องหาทางแก้ปัญหานี้ คือ ปัญหาของความแก่ ความเจ็บ ความตาย จะแก้ปัญหานี้ได้อย่างไร  คิดหาวิธีการอยู่ในที่สบายอย่างเช่น ในปราสาทราชวังก็หาไม่ออก  รู้สึกว่าการออกบวชจะเป็นการแก้ปัญหาได้  จึงได้ออกบวชค้นหาแต่สิ่งที่เป็นกุศลประเสริฐยิ่งกว่าสิ่งอื่น หาอยู่สิ่งไหนไม่แก่ ไม่ตาย มีมั๊ย จะเอา สิ่งไหนไม่แก่ ไม่ตาย สิ่งไหนไม่แก่ไม่ตาย หาอยู่  จนกระทั่งสุดท้ายไปพบวิธีการที่ไม่แก่ ไม่ตายได้  นั่นคือพบอริยมรรคมีองค์ 8  คือหนทางที่ไปสู่ความไม่แก่ ไม่ตาย  หนทางที่ไปสู่ความดับทั้งหมดจนกระทั่งได้ตรัสรู้เป็นพระอรหันต์แล้วเนี่ย  พอพระพุทธเจ้าตรัสรู้เป็นพระอรหันต์

คนเป็นพระอรหันต์ เนี่ย…เค้าไม่ได้ต้องการว่าให้คนอื่นมารับรองว่าคุณเป็นสัมมาสัมพุทธะ คุณเป็นพระพุทธเจ้า คุณเป็นพระอรหันต์นะ   คือถ้าพระพุทธเจ้าตรัสรู้เป็นพระอรหันต์แล้วนะ  ไหนจะต้องมีพราหมณ์สักองค์ใดองค์หนึ่ง มีพรหมหรือใครคนใดคนหนึ่ง  “โอ…ถูก ๆๆ ท่านเป็นพระอรหันต์แล้วเนี่ย เป็นสัมมาสัมพุทธะล่ะ ตรัสรู้ชอบได้ด้วยตนเอง  ท่านถูกแล้ว ๆ เป็นพระอรหันต์แล้ว” คนที่เป็นพระอรหันต์ เป็นสัมมาสัมพุทธะ ไม่ได้ต้องการให้ใครมายกย่อง ไม่ต้องการให้ใครให้มารับรองความเป็นสัมมาสัมพุทธะ หรือความเป็นพระอรหันต์ของท่านเลย  เพราะมันรู้อยู่ในใจแล้วว่า เราจะไม่ไปเกิด ว่าเราไม่ไปแก่ ไม่ไปตาย  เพราะว่าสาเหตุของความแก่ ความตาย คือความเกิด  ถ้าเราไม่เกิดก็ไม่แก่ ไม่ตาย  สาเหตุของความเกิดก็คือภพ ถ้าเราไม่มีภพ ก็ไม่มีการเกิด ไล่ไป ไล่ไป พระพุทธเจ้าค้นคว้าหาจนกระทั่งเรียกว่าสิ่งที่เป็นรากเหง้าแห่งความทุกข์ทั้งหมดมาจากอวิชชา  พอรื้อถอนอวิชชาได้หมด กำจัดตัณหาได้หมดก็ไม่มีสิ่งที่เรียกว่าความแก่ ความตาย  แต่ว่าร่างกายที่ยังอยู่นี้พระพุทธเจ้าเปรียบเหมือนกับต้นไม้เวลามันตายแล้ว  ต้นไม้ใหญ่เวลาตายแล้ว กิ่งไม้ แก่นไม้ที่ยังเหลืออยู่มันก็รอเวลาที่มันจะหักโค่นไปเท่านั้นเอง  แต่ตัวต้นไม้ตายแล้ว เปรียบเหมือนกิเลสของพระองค์พอตายแล้ว ไม่มีความยึดถือในรูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณแล้ว  กายนี้ก็ยังดำรงอยู่เพียงไรก็เห็นแค่เพียงนั้น  พอกายนี้ถึงกาลแตกสลายไปก็คือจบ ไม่เห็นอีก จบไป  เหมือนกันพระองค์ก็ไม่ได้ต้องการให้ใครมารับรองความเป็นสัมมาสัมพุทธะ มารับรองความเป็นพระอรหันต์ของพระองค์ รู้เอง เห็นเอง

แต่สิ่งที่พระองค์ต้องการจะแก้ปัญหาของชาวมนุษยโลกนั้น ก็คือเรื่องของความแก่ ความเจ็บ ความตาย จะทำยังไงให้ชาวโลกเนี่ย เมื่อเวลา ถึงใกล้เวลาความตาย หรือพบกับคนที่ตาย คนที่เรารักตายลง หรือตัวเองจะตายลง “ไม่ต้องเศร้าโศก ไม่ต้องร่ำไห้ ไม่ต้องคร่ำครวญ ไม่ต้องทุบอก ชกตัว ไม่ต้องถึงความเป็นผู้งุนงง หลงใหล” ทำยังไง ๆ , จึงได้กล่าวสอน บอกสอน สอนจนกระทั่ง ตอนแรกไปหาคนที่จะมารู้ธรรม เห็นธรรม จะมีใครมั๊ยมารู้ธรรม เห็นธรรม หาไม่มี  อาฬารดาบสกาลามโคตรก็ทำกาละลงแล้ว ตายไปแล้ว  อุทกดาบสก็ตายไปแล้ว  สุดท้ายจะหา หาได้ 5 คน คือ ปัญจวัคคีย์ หาแล้วจะไปแสดงธรรมให้เขาฟัง ก็ยังไม่ฟัง พูดกันอยู่ 4 รอบ 3รอบ 4 รอบ จนกว่าจะฟัง ฟังแล้วเทศน์จนคอแหบคอแห้งตั้งหลายวัน กว่าจะได้บรรลุ  หนำซ้ำบรรลุองค์เดียว  แล้วยังไม่แคล้วเป็นโสดาบันอีกต่างหาก ต้องสอน ต้องติวเข้มอะไรจนกระทั่งอีกหลายวัน จนกระทั่งเป็นพระอรหันต์ทั้งหมด 5 รูป ทั้งหมดที่ทำเพื่อแก้ปัญหาเรื่องความทุกข์ คือ ความแก่ ความเจ็บ ความตาย  เพราะฉะนั้นไม่ต้องให้ใครมารับรองว่าพระองค์เป็นพระอรหันต์ หรือต้องการให้ใครมารับรองว่าเป็นผู้ตรัสรู้ชอบได้โดยพระองค์เอง พอคนที่เค้ารู้แล้ว เห็นแล้ว เค้าเห็นได้ เค้ารู้ได้ด้วยตัวเอง  อัญญาโกณฑัญญะก็ตาม ปัญจวัคคีย์ทั้งหมดนี่ รู้ได้ด้วยตัวเองว่า เราไม่ได้มีความเกิด เราเป็นผู้ที่พ้นแล้วจากความทุกข์ทั้งมวล  กายนี้ก็อยู่แค่นั้นเอง แต่ทำประโยชน์ให้โลก ให้ลูกศิษย์ลูกหาไปเท่านั้นเอง

พอพระพุทธเจ้าค้นพบวิธีการที่จะไม่เกิด ไม่แก่ ไม่ตาย ค้นพบทางแก้ปัญหาแล้ว ก็เทศน์บอกสอนแก่ภิกษุทั้งหลายไป บอกสอนแก่พระเจ้าปเสนทิโกศลที่พบกับความทุกข์ คือความเศร้าโศก เสียใจ ในการที่ภรรยา คือมเหสีของตัวเองตายลง ทำกาละลง ทิวงคตลง บอกกับพระเจ้าปเสนทิโกศลอย่างนี้ว่า คนที่ไม่เคยฟังธรรม ไม่เคยสดับรับฟังธรรม ไม่รู้ธรรม ไม่เห็นธรรม ไม่ได้ปฏิบัติธรรม “เมื่อพบกับสิ่งที่มีความแก่เป็นธรรมดาแล้วสิ่งนั้นแก่ไป เค้าย่อมเศร้าโศกร่ำไห้ คร่ำครวญทุบอกชกตัวเอง ถึงความเป็นผู้งุนงง หลงใหล”  อันนี้คนที่ไม่ได้ฟังธรรมเนี่ยจะถูกสิ่งนี้เสียดแทง เหมือนถูกลูกศร คือ ความโศกที่มีพิษแทงเข้าแล้ว ย่อมทำตนให้เดือดร้อน

แต่ถ้าเราสามารถพิจารณาได้อย่างนี้ว่า “มีสิ่งอยู่ 5 อย่าง มีของอยู่ 5 อย่าง ที่ว่าไม่ว่าใครในโลกจะเป็นเทวดา มนุษย์ สมณะพราหมณ์ เทพ มาร พรหม หรือใคร ๆ ในโลกไม่อาจจะได้ คือ ของที่มีความแก่เป็นธรรมดา บอกว่าอย่าได้แก่เลย ของที่มีความเจ็บไข้เป็นธรรมดา บอกว่าอย่าได้เจ็บไข้เลย ของที่มีความตายเป็นธรรมดา บอกว่าอย่าได้ตายเลย ของที่มีความสิ้นไปเป็นธรรมดาของเรา อย่าได้สิ้นเลย ของที่มีความฉิบหายเป็นธรรมดาของเรา อย่าได้ฉิบหายไปเลย 5 อย่างอย่างนี้  ไม่ว่าเทวดา มนุษย์ สมณะพราหมณ์ เทพ มาร พรหม หรือใคร ๆ ในโลกไม่อาจจะได้” เราไปบวงสรวงเลย  เทพ เทวดา บอกว่าสิ่งนี้อย่าแตกเลย สิ่งอย่าทำลายเลย สิ่งนี้อย่าฉิบหายเลย อาตมาจะบอกให้เทวดาองค์นั้นเค้าก็ไม่ได้นะ เค้าไม่ได้ เพราะว่าสิ่งของที่มันจะต้องแตก ต้องฉิบหาย ต้องเสียไป  ไม่ว่าจะเป็นอำนาจ ยศ เงิน หรือทุกสิ่งทุกอย่างในโลก ไม่ฉิบหายไป ไม่แตกไป ไม่หายไป ไม่สิ้นไปไม่มีหรอก  ตัวเทวดาเองที่เราไปบนบานศาลกล่าวเค้าก็ยังต้องแตกไป สิ้นไป หายไปเลย พรหมเหรอเหมือนกัน สมณะพราหมณ์พระเหรอเหมือนกัน  มาขอพระ บอกขอในสิ่งนี้อย่าเสียไปเลย พระชีวิตตัวเองก็ยังรักษาไม่ได้เลย  จะมาพูดอะไรว่าสิ่งนั้นอย่าฉิบหายไปเลย  พระพุทธเจ้าบอกพระเจ้าปเสนทิโกศลอย่างนี้บอกว่า ของ 5 อย่างนี้แหละ อันสมณะเทวดา มนุษย์ สมณ พราหมณ์ เทพ มาร พรหม หรือใครๆ ในโลกไม่อาจจะได้  เมื่อเราเห็นอยู่อย่างนี้แล้ว พิจารณาอยู่อย่างนี้แล้ว

ก็ให้พิจารณาต่อไปว่า “ประโยชน์แม้เล็กน้อยในโลกนี้  อันใคร ๆ ย่อมไม่ได้เพราะการเศร้าโศก เพราะการคร่ำครวญ คนที่ไม่ชอบเรา คนที่เป็นอมิตรกะเรา พอทราบว่าเราเศร้าโศกแล้วเป็นทุกข์แล้ว เขาย่อมดีใจ” เมื่อใดก็ตามคนที่เป็นบัณฑิตเคยฟังธรรม รู้ธรรม นั่งสมาธิ เคยปฏิบัติมาก่อน “พิจารณารู้เนื้อความไม่หวั่นไหวอันตรายทั้งหมดทั้งคราวนี้แล้ว  เห็นลักษณะ 5 ประการที่ไม่ว่าใคร ๆในโลก” เทวดาตนไหน พรหมองค์ไหน พระองค์ไหนก็แล้วแต่ ราชามหากษัตริย์องค์ไหนก็แล้วแต่ “จะไม่ได้ คนอื่นก็ไม่ได้ เราก็ไม่ได้เหมือนกัน เมื่อทราบความต้องการอย่างนี้อันผู้อื่นหรือเราก็ไม่ได้แล้วก็ไม่ควรเศร้าโศกไม่ควรเสียใจ ควรตั้งใจทำงานโดยเด็ดขาด  ว่าบัดนี้เรากำลังทำอะไรอยู่.”  พิจารณาแค่นี้เอง ควรตั้งใจทำงานโดยเด็ดขาด ว่าบัดนี้เรากำลังทำอะไรอยู่ อย่าเศร้าโศก อย่าเสียใจ อย่าร่ำไห้ คนอื่นไม่ได้ เราก็ไม่ได้เหมือนกัน เราไม่ได้ คนอื่นก็ไม่ได้เหมือนกัน สิ่งใดที่มีความแก่ ความเจ็บ  ความตาย ความสิ้นไป ความแตกสลายไปเป็นธรรมดาเราไม่ได้ คนอื่นก็ไม่ได้เหมือนกัน  เห็นอย่างนี้แล้วก็ตั้งใจทำงานโดยเด็ดขาด อย่าเศร้าโศกต่อไป ให้รู้ว่าบัดนี้เรากำลังทำอะไรอยู่ นี่คือข้อความที่บอกกับพระเจ้าปเสนทิโกศล ไม่ต้องเสียใจในการตายไป ในการทำกาละของพระมเหสี คือ พระนางมัลลิกาเทวี

แล้วที่พระพุทธเจ้าได้บอกกับพระอานนท์ถึงเรื่องว่า พระสารีบุตรปรินิพพานไปแล้ว อย่าเสียใจไปเลย พระพุทธเจ้าก็ได้บอกว่า “สิ่งใดเกิดขึ้นแล้ว เป็นแล้ว อันอาศัยปัจจัยปรุงแต่งแล้ว มีความชำรุดเป็นไปเป็นธรรมดา เราขอเราหวังว่าสิ่งนั้นอย่าได้ชำรุดไปเลยดังนี้นี่ ข้อนี้เป็นฐานะที่เป็นไปไม่ได้  เป็นฐานะที่เป็นไปไม่ได้ ขอสิ่งที่มันต้องแตกเป็นธรรมดา เสียหายเป็นธรรมดา มีปัจจัยปรุงแต่ง  บอกว่าอย่าเปลี่ยนแปลงไปเลย มันไม่ได้”  บอกกับพระอานนท์อย่างนี้  ก็เป็นข้อความเดียวกันที่บอกกับพระอานนท์เหมือนกันตอนที่พระองค์ได้ละสังขาร 3 เดือนก่อนปรินิพพานบอกว่า  “สิ่งใดเกิดขี้นแล้วเป็นแล้ว อาศัยปัจจัยปรุงแต่งแล้ว ไม่ต้องการให้มันเป็นไปอย่างนั้นเนี่ยเป็นไปไม่ได้ เป็นฐานะที่เป็นไปไม่ได้ เมื่อบัณฑิตพิจารณารู้เนื้อความนี้แล้วก็อย่าเศร้าโศก”

อาตมาเข้าใจพระอานนท์ว่าทำไมพระอานนท์ถึงเศร้าโศกในการปรินิพพานของพระสารีบุตร  เพราะว่าพระอรหันต์ทุกองค์เนี่ยไม่ใช่ว่าตัวเองบรรลุอรหันต์แล้วเนี่ย จะกล่าวสอน บอกสอนธรรมะทุกองค์นะ  อย่างพระอัญญาโกณฑัญญะนี่หลังจากที่ตรัสรู้ธรรมของพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วนี่  ก็ไม่ได้บอกสอนใครเลย มีเณรอยู่องค์เดียวที่ตัวเองบอกสอน  แล้วตัวเองไปไหน ไปอยู่ป่า เป็นผู้ยินดีในเสนาสนะอันสงัด  ไม่สอนใคร ไม่บอกใครนิ่งอยู่เฉย ๆ คนเดียว  ถามเค้า เค้าก็ไม่พูด เป็นผู้ยินดีในการหลีกเร้น เป็นผู้ขวนขวายน้อย เป็นผู้ทรงผ้าบังสกุลตลอดชีวิต  พระอัญญาโกณฑัญญะก็ไม่ได้บอกสอนใคร  แต่ในกรณีของพระสารีบุตรนี่เป็นผู้ที่ “กล่าวสอน ชี้แจง ชักชวนให้รับเอาธรรมะไปปฏิบัติ กล้าหาญ แกล้วกล้าในธรรม เป็นสาวกผู้ที่ฉลาด เป็นผู้ชักจูงใจได้ เป็นผู้แกล้วกล้า ลุธรรมเป็นเครื่องเกษมจากโยคะ สามารถบอกสอนสัจธรรม ข่มขี่ถ้อยคำอันเป็นข้าศึกให้สงบราบคาบโดยธรรม  แล้วแสดงธรรมพร้อมทั้งความน่าอัศจรรย์ได้”  นี่คือคุณสมบัติของพระสารีบุตร  โอ…พระพุทธเจ้ายกย่องพระสารีบุตรมากอยู่แล้วล่ะ  ก็จึงต้องการให้เห็นความแตกต่างว่า  พระอรหันต์บางองค์ก็ไม่ได้แสดงธรรม บางองค์ก็แสดงธรรม  บางองค์ที่แสดงธรรมทำประโยชน์แก่ชาติ บ้านเมือง ทำประโยชน์แก่พระศาสนา ธรรมะวินัย

นี่ก็มีคนระลึกถึงตามระลึกถึงเหมือนตัวอย่างกับพระสารีบุตรเป็นต้น  ที่พระอานนท์ยังระลึกถึงอยู่  ซึ่งอุปมา อุปมัยตรงนี้พระพุทธเจ้าเคยยกตัวอย่างของเปรียบเทียบไว้กับม้า  เรื่องของม้า คือ ม้า 2 ตัว ใช้งานได้ ตัวที่ 1 สมบูรณ์ด้วยสีผิว สมบูรณ์ด้วยรูปร่าง  ตัวที่ 2 สีผิวไม่งาม รูปร่างไม่งาม แต่ทั้ง 2 ตัว ใช้งานได้  ตัวแรกก็คือเปรียบเหมือนกับภิกษุบางรูปนะ  ภิกษุทั้ง 2 รูปนี้เป็นพระอรหันต์ล่ะ รูปแรกมีปัจจัย 4 มาก  แล้วก็เมื่อถูกถามปัญหาอภิธรรม อภิวินัยก็สามารถตอบได้ พยากรณ์ได้  ส่วนบางรูปเป็นพระอรหันต์ก็จริงมีปัจจัย 4 น้อย หรือว่าเมื่อถูกถามปัญหาอภิธรรม อภิวินัยก็ไม่สามารถตอบได้  แต่ตัวเองนั้นรู้ธรรม เห็นธรรม  ดังนี้ก็จึงพระอานนท์มีความรู้สึกระลึกถึงพระสารีบุตรด้วยกรณีนี้เหมือนกัน

พระพุทธเจ้าก็ถามพระอานนท์ต่อบอกว่าพระสารีบุตรปรินิพพานเนี่ยได้เอาศีล เอาสมาธิ เอาปัญญาไปด้วยหรือเปล่า  พระอานนท์ก็บอกไม่ได้เอาไป พระสารีบุตรก็ ปรินิพพานไปเฉย ๆ ร่างกายนี้ก็แตกดับไป  จิตไม่มีเชื้อ  ก็ไม่ไปเกิดใหม่  แต่ศีล สมาธิ ปัญญา ก็ไม่ได้เอาไปด้วย      วิมุติ วิมุติญาณทัศนะก็ไม่ได้เอาไปด้วย  พระพุทธเจ้าจึงสรุปให้ฟังว่า เอ้าก็ดีแล้วนี่ ถ้าไม่ได้เอาศีลไปด้วย ไม่ได้เอาสมาธิ ไม่ได้เอาปัญญาไปด้วย  เราก็ไม่ควรเสียใจเพราะศีลก็อยู่กับเรา สมาธิก็อยู่กับเรา  ปัญญาก็อยู่กับเรา  ถ้าเราปฏิบัติตามมรรค ปฏิบัติตามสิกขา 3 อย่างนี้ เราจะทำให้แจ้งซึ่งวิชาและวิมุติได้  เมื่อเราทำให้แจ้งซึ่งวิชาและวิมุติได้  เราก็พ้นจากความทุกข์ได้  ไม่จำเป็นต้องเสียใจ เศร้าโศกด้วยเหตุนี้เลย  พระพุทธเจ้าสรุปให้พระอานนท์ฟังอย่างนี้  แล้วก็ยังบอกพระอานนท์ต่อบอกว่า  “เพราะฉะนั้นพวกเธอทั้ง   จงมีตนเป็นประทีป มีตนเป็นสรณะ อย่าเอาสิ่งอื่นเป็นสรณะเลย จงมีธรรมเป็นประทีป มีธรรมเป็นสรณะ อย่ามีสิ่งอื่นเป็นสรณะเลย”   แล้วก็ได้อธิบายความเป็นสรณะด้วยเรื่องของสติปัฏฐานทั้ง 4

การที่เรามีลมหายใจเข้า ลมหายใจออกสังเกตอยู่ รู้อยู่ มีสติอยู่นั่นแหละ คือ มีสติปัฏฐาน 4 อยู่ในตัวเราแล้ว  คนที่เป็นอย่างนี้ก็ชื่อว่ามีตนเป็นประทีป มีตนเป็นสรณะ เอาธรรมะเป็นประทีป เอาธรรมะเป็นสรณะ ครูบาอาจารย์ต่าง ๆ ไม่ว่าจะใครก็แล้วแต่ไม่ว่าจะครูบาอาจารย์ พ่อ แม่ ราชา มหากษัตริย์ ทุกคน ๆ ก็ต้องล่วงหล่นกันไปตามเวลาของตน ๆ   จะไม่มีใครอยู่ได้ตลอดกาล  แม้พระพุทธเจ้าก็ล่วงหล่นไปแล้ว ผ่านไปแล้ว เลยมาแล้ว  แต่ไม่ว่าจะเป็นพระพุทธเจ้า หรือ เหล่าอัครสาวก เหล่าอรหันตสาวกในสมัยพุทธกาล  หรือว่าจะเป็นครูบาอาจารย์ในบัดนี้   ที่ผ่านไปแล้ว เลยไปแล้ว  ท่านทั้งหลายเหล่านั้นก็ไม่ได้เอาศีล ไม่ได้เอาสมาธิ ไม่ได้เอาปัญญา ไม่ได้เอามรรคไปด้วยกับท่าน คำสอนเหล่านั้นยังอยู่ คำสอนที่ยังอยู่เหล่านี้แหละ จะเป็นสรณะ  เป็นที่พึ่งพิง  เป็นที่ใช้ให้เราตั้งอยู่ในกุศลธรรมได้

การเทศน์ในวันนี้เป็นการเทศน์ที่บูชาพ่อ แม่ ครูบาอาจารย์ หลวงตาพระมหาบัว ญาณสัมปันโน แห่งวัดป่าบ้านตาด  ธรรมใดที่ท่านรู้แล้วเห็นแล้ว ธรรรมนั้นเป็นสิ่งที่ท่านรู้เอง เห็นเอง  แต่เรายกย่องท่าน ระลึกถึงท่านในฐานะที่ท่าน “เป็นผู้แกล้วกล้าในการแสดงธรรม ไม่รู้จักเหน็ดเหนื่อย เป็นผู้อนุเคราะห์แก่เพื่อนผู้ประพฤติพรหมจรรย์ด้วยกันทั้งหลาย  พวกเราทั้งหลายยังคงตามระลึกถึงโอชะอันเกิดแห่งธรรม โภคะอันเป็นธรรม และการอนุเคราะห์ด้วยธรรมของท่านอยู่  ท่านนั้นยังเป็นผู้ฉลาด เป็นผู้จูงใจ เป็นผู้แกล้วกล้า สามารถบอกสอนสัตย์ธรรม  สามารถข่มขี่ถ้อยคำอันเป็นข้าศึกที่บังเกิดแล้วให้สงบราบคาบโดยธรรม  แล้วแสดงธรรมพร้อมทั้งความน่าอัศจรรย์ได้”

รายการนี้จึงจะขอสรุปไว้ด้วยพุทธวจนบทนี้ว่า  “ในกาลบัดนี้ก็ดี ในกาลล่วงไปแห่งเราก็ดี ใครก็ตามจะต้องมีตนเป็นประทีบ มีตนเป็นสรณะ ไม่เอาสิ่งอื่นเป็นสรณะ มีธรรมเป็นประทีป มีธรรมเป็นสรณะไม่เอาสิ่งอื่นเป็นสรณะ เธอผู้ใดเป็นผู้ใคร่ในสิกขา เธอผู้นั้นจะเป็นผู้อยู่ในสถานะอันเลิศที่สุด”  …  “พวกเธอทั้งหลายจงมีสติ มีศีลเป็นอย่างดี มีความดำริอันตั้งไว้แล้วด้วยดี ตามรักษาซึ่งจิตของตนเถิด เธอผู้ใดในธรรมะวินัยนี้เป็นผู้ไม่ประมาทแล้วจักละชาติ สงสาร ทำที่สุดแห่งทุกข์ได้”

สำหรับข้าพเจ้าแล้ว หลวงตามหาบัวนั้น เป็นผู้กล่าวสอน ชี้แจงให้รู้ ให้เห็น ชี้ชวนให้รับเอาไปปฏิบัติ ให้กล้าในการทำ ให้พอใจในการทำ, เป็นผู้ไม่เหน็ดเหนื่อยในการแสดงธรรม เป็นผู้อนุเคราะห์แก่เพื่อนผู้ประพฤติพรหมจรรย์ด้วยกันทั้งหลาย ;

ข้าพเจ้า ยังตามระลึกโอชะอันเกิดแต่ธรรม, โภคะอันเป็นธรรม,และการอนุเคราะห์ด้วยธรรม, ของท่านหลวงตามหาบัวอยู่ได้

กัณท์เทศน์ต่อไปนี้ (ออกอากาศทาง สวท. วันศุกร์ที่ 4 กพ. 2554)

download หรือ ฟัง online ได้ที่นี่

http://www.archive.org/details/20110204amdhamma

ปล. ==============

แก้ไข download link เรียบร้อยแล้ว

ออกอากาศแล้วเมื่อเดือน กุมภาพันธ์ที่ผ่านมา

ของ หลวงพ่อ ดร. สะอาด รับชมได้ ที่นี่ >>

ในสัปดาห์นี่ ได้นำเรื่องที่แสดงไว้โดยพระสารีบุตร ผู้เป็นธรรมเสนาบดีมาให้ได้ฟัง(อ่าน) กัน โดยพระสารีบุตรได้บอกถึงวิธีการระงับความอาฆาต ถึงแม้ว่าบุคคลนั้นจะเป็นคนไม่ดีขนาดไหนก็ตาม สรุปได้ดังนี้คือ

เราพึงระงับความอาฆาตแม้ในบุคคลเช่นนี้

1. มีความประพฤติทางกายไม่บริสุทธิ์ (แต่) วาจาบริสุทธิ์
2. มีความประพฤติทางกายบริสุทธิ์ (แต่) วาจาไม่บริสุทธิ์
3. มีความประพฤติทางกายไม่บริสุทธิ์ วาจาไม่บริสุทธิ์ แต่ ได้ความสงบทางใจ ได้ความเลื่อมใสโดยกาลอันสมควร
4. มีความประพฤติทางกายไม่บริสุทธิ์ วาจาไม่บริสุทธิ์ และ ไม่ได้ความสงบทางใจ ไม่ได้ความเลื่อมใสโดยกาลอันสมควร
5. มีความประพฤติทางกายบริสุทธิ์ และ วาจาบริสุทธิ์ และ ได้ความสงบทางใจ ได้ความเลื่อมใสโดยกาลอันสมควร

เราคงเคยเห็นคนที่ “พูดโกหกซึ่งๆหน้า วาจาก็แย่ ปากก็เหม็น แต่ว่าเขาไม่ฆ่าสัตว์ ไม่ได้ขโมย” คนแบบนี้ คือ ข้อ 2,​ เราก็ควรระงับความอาฆาตแม้ในบุคคลเช่นนี้

เราคงเคยเห็น “ชาวนาที่ต้องไปดักปลา ดักหนู ล่าเขียด มากิน แต่ว่าเขาก็มีสัมมาวาจา” คนแบบี้ คือ ข้อ 1, เราก็ควรระงับความอาฆาตแม้ในบุคคลเช่นนี้

เราคงเคยเห็นคนที่ “พูดก็ไม่ดี เอะอะโวยวาย ตบยุง ขโมยของ โอ้อวด แต่เขาก็ยัง ใส่บาตร เข้าวัดถวายทานบ้าง” คนแบบนี้คือข้อ 3,​ เราก็ควรระงับความอาฆาตแม้ในบุคคลเช่นนี้

เราคงเคยเห็นคนที่ “โกหกหน้าด้านๆ โกงชาติบ้านเมือง พูดเฉไฉบิดเบือน ยืมมือคนอื่นฆ่า แถม วัดวาบุญทานก็ทำแบบขอไปทีหวังชื่อเสียง ไม่เคยนั่งสมาธิ” คนแบบนี้คือข้อ 4 เราก็ควรระงับความอาฆาตแม้ในบุคคลเช่นนี้ (ถึงแม้ว่าเขาจะทำอะไรให้เราไม่พอใจก็ตาม)

เราคงเคยเห็นคนที่ “พูดดีคิดดีทำดี น่ายกย่องนับถือ มีศึล ทำประโยขน์แก่บ้านเมือง” คนแบบนี้คือข้อ 5 เราควรระงับความอาฆาตแม้ในบุคคลเช่นนี้ (ถึงแม้ว่าเขาจะทำอะไรให้เราไม่พอใจก็ตาม)

โดยเปรียบเทียบแต่ละข้อดังนี้

• 1 เหมือนภิกษุใช้ผ้าบังสุกุล

• (มีความประพฤติทางกายไม่บริสุทธิ์ (แต่) วาจาบริสุทธิ์)

“พระที่ถือผ้าบังสุกุลเป็นวัตร เห็นผ้าเก่าที่ถนน  เหยียบให้มั่นด้วยเท้าซ้าย  เขี่ยออกดูด้วยเท้าขวา ส่วนใดเป็นสาระ ก็เลือกถือเอาส่วนนั้นแล้วหลีกไป ฉันใด; ความประพฤติทางกายไม่บริสุทธิ์ส่วนใดของเขา เธอไม่พึงใส่ใจส่วนนั้นในสมัยนั้น ส่วนความประพฤติทางวาจาบริสุทธิ์ส่วนใดของเขา เธอพึงใส่ใจส่วนนั้นในสมัยนั้น ฉันนั้น เธอพึงระงับความอาฆาตในบุคคลนั้น อย่างนี้”

ผ้าบังสุกุล คือผ้าที่เขาทิ้งแล้ว ไม่ใช้แล้ว เช่นผ้าห่อศพ หรือผ้าเปื้อนฝุ่น

• 2 เหมือนการกินน้ำในสระน้ำที่มีสาหร่ายปกคลุม

• (มีความประพฤติทางกายบริสุทธิ์ (แต่) วาจาไม่บริสุทธิ์)

“สระน้ำที่ถูกสาหร่ายและแหนคลุมไว้บุรุษผู้เดินทางร้อนอบอ้าว เหนื่อยอ่อน  ระหายน้ำ เขาลงสู่สระน้ำนั้น แหวกสาหร่ายและแหนด้วยมือทั้งสองแล้ว กอบน้ำขึ้นดื่มแล้วพึงหลีกไป ฉันใด ; ความประพฤติทางวาจาไม่บริสุทธิ์ส่วนใดของเขา เธอไม่พึงใส่ใจในส่วนนั้นในสมัยนั้น ส่วนความประพฤติทางกายบริสุทธิ์ส่วนใดของเขา  เธอพึงใส่ใจในส่วนนั้นในสมัยนั้น ฉันนั้น    เธอพึงระงับความอาฆาตในบุคคลนี้อย่างนี้

• 3 เหมือนการกินน้ำน้อยในรอยโค

• (มีความประพฤติทางกายไม่บริสุทธิ์ วาจาไม่บริสุทธิ์ แต่ ได้ความสงบทางใจ ได้ความเลื่อมใสโดยกาลอันสมควร)

“น้ำเล็กน้อยมีอยู่ในรอยโค  บุรุษผู้เดินทางร้อนอบอ้าวเหนื่อยอ่อน  ระหายน้ำ   เขาพึงเกิดความคิดอย่างนี้ว่า   ‘น้ำเล็กน้อยมีอยู่ในรอยโคนี้   ถ้าเราจะกอบขึ้นดื่มหรือใช้ภาชนะตักขึ้นดื่มไซร้    เราก็จักทำน้ำนั้นให้  ไหวบ้าง   ให้ขุ่นบ้าง   ให้ไม่เป็นที่ควรดื่มบ้าง   ถ้ากระไรเราพึงคุกกเข่าก้มลงดื่มน้ำอย่างโคดื่มน้ำแล้วหลีกไปเถิด’  เขาคุกเข่าก้มลงดื่มน้ำอย่างโคดื่มน้ำแล้วหลีกไป แม้ฉันใด ; ความประพฤติทางกายไม่บริสุทธิ์ส่วนใดของเขา เธอไม่พึงใส่ใจส่วนนั้นสมัยนั้น แม้ความประพฤติทางวาจาไม่บริสุทธิ์ส่วนใดของเขา เธอก็ไม่พึงใส่ใจส่วนนั้นในสมัยนั้น  แต่การได้ทางสงบใจได้ความเลื่อมใสโดยกาลอันสมควรส่วนใดของเขา เธอพึงใส่ใจส่วนนั้นในสมัยนั้น    ฉันนั้น  เธอพึงระงับความอาฆาตในบุคคลนั้นอย่างนี้”

• 4 เหมือนสงสารคนป่วยไม่สบาย

• (มีความประพฤติทางกายไม่บริสุทธิ์ วาจาไม่บริสุทธิ์ และ ไม่ได้ความสงบทางใจ ไม่ได้ความเลื่อมใสโดยกาลอันสมควร)

“บุรุษผู้อาพาธ  มีทุกข์   เป็นไข้หนัก เดินทางไกลแม้ข้างหน้าเขาก็มีบ้านอยู่ไกล แม้ข้างหลังเขาก็มีบ้านอยู่ไกล เขาไม่พึงได้อาหารที่สบาย (ถูกโรค)  เภสัชที่สบาย  ผู้พยาบาลที่สมควร  และผู้นำทางไปสู่บ้าน บุรุษบางคนผู้เดินทางไกลพึงเห็นเขา บุรุษนั้นพึงเข้าไปตั้งความกรุณาความเอ็นดู ควานอนุเคราะห์ในเขาว่า   ‘โอ   คน  ๆ นี้พึงได้อาหารที่สบายเภสัชที่สบาย   ผู้พยาบาลที่สมควร   และผู้นำทางไปสู่บ้าน’   ข้อนั้นเพราะเหตุไรเพราะเหตุว่า  คน ๆ นี้อย่าถึงความพินาศฉิบหาย  ณ ที่นี้เลย แม้ฉันใด; เธอ พึงเข้าไปตั้งความกรุณา   ความเอ็นดู   ความอนุเคราะห์  ในบุคคลแม้เห็น ปานนี้ว่า   โอท่านผู้นี้พึงละกายทุจริตแล้ว  อบรมกายสุจริต  พึงละวจีทุจริตแล้ว อบรมวจีสุจริต  พึงละมโนทุจริตแล้ว   อบรมมโนสุจริต     ข้อนั้นเพราะเหตุไร  เพราะเหตุว่า  ท่านผู้นี้เมื่อตายไปแล้ว   อย่าเข้าถึงอบาย   ทุคติ   วินิบาต  นรก ฉันนั้น   เธอพึงระงับความอาฆาตในบุคคลนั้นอย่างนี้”

• 5 เหมือนเล่นน้ำในสระน้ำใสเย็น

• (มีความประพฤติทางกายบริสุทธิ์ และ วาจาบริสุทธิ์ และ ได้ความสงบทางใจ ได้ความเลื่อมใสโดยกาลอันสมควร)

“สระน้ำที่มีน้ำใส  มีน้ำอร่อยดี  มีน้ำเย็น  มีน้ำขาว    มีท่าน้ำราบเรียบ  น่ารื่นรมย์ดาดาษไปด้วยต้นไม้พันธุ์ต่าง ๆ บุคคลผู้เดินทางร้อนอบอ้าว  เหนื่อย  อ่อน กระหายน้ำ   เขาพึงลงสู่สระน้ำนั้น    อาบบ้าง   ดื่มบ้าง แล้วขึ้นมานั่งบ้าง  นอนบ้าง ที่ร่มไม้ใกล้สระน้ำนั้น    แม้ฉันใด ; แม้ความประพฤติทางกายบริสุทธิ์ส่วนใดของเขา   เธอพึงใส่ใจส่วนนั้นในสมัยนั้น    แม้ ความประพฤติทางวาจาบริสุทธิ์ส่วนใดของเขา     เธอพึงใส่ใจส่วนนั้นในสมัยนั้น    แม้การได้ทางสงบใจ   ได้ความเลื่อมใสโดยการอันสมควร ส่วนใดของเขา  เธอพึงใส่ใจส่วนนั้นในสมัยนั้น    ฉันนั้น     ภิกษุพึงระงับความอาฆาตในบุคคลนั้นอย่างนี้”

ทักษิณ แม้ว่าเขาจะดีจริงหรือไม่ดีจริง เราก็ไม่ควรอาฆาตเขา อภิสิทธิ์ แม้เขาจะดีจริงหรือไม่ดีจริง เราก็ไม่ควรอาฆาตเขา ใครจะดีหรือไม่ดี ก็ไม่เป็นไร เพราะเราจะเป็นคนดี คนดีไม่อาฆาตใคร แม้ว่าเขาจะไม่ดีขนาดไหนก็ตาม กรรมใครก็กรรมมัน กรรมของเขาอย่าเอามาเป็นของเรา

แล้ว พระพุทธเจ้า ตรัสอย่างไรเกี่ยวกับการสาธยายมนต์ หรือ การสวดมนต์ หรือ ท่องมนต์ ซึ่งเป็นคำที่ใช้แทนกันได้. จึงได้รวบรวมมาให้ ท่านผู้อ่าน ดังนี้

ประโยชน์ของการสาธยายมนต์ (สวดมนต์, ท่องมนต์)

1. เพื่อความตั้งมั่นของพระสัทธรรม (เป็นหนึ่งในเหตุห้าประการ) – ปญฺจก. อํ. ๒๒/๑๖๑/๑๕๕

2. เป็นเครื่องให้ถึงวิมุตติ (เป็นหนึ่งในธรรมห้าประการ) – ปญฺจก. อํ. ๒๒/๒๒-๒๕/๒๖. (อ/๗๕๗)

3. เป็นอาหารของความเป็นพหูสูต – อํ. ทสก. ๒๔/๑๒๐/๗๓

4. องค์ประกอบของการเป็นบริษัทที่เลิศ – อํ. ทุก. ๒๐/๖๘/๒๙๒

5. ทำให้ไม่เป็นมลทิน – อํ. อฎฺฐก. ๒๓/๑๔๙/๑๐๕

6. เป็นบริขารของจิตเพื่อความไม่มีเวรไม่เบียดเบียน (เป็นหนึ่งในห้าบริขาร) – ม.ม. ๑๓/๕๐๐/๗๒๘

7. เป็นเหตุให้ละความง่วงได้ (หนึ่งในแปดวิธีละความง่วง) – อํ. สตฺตก. ๒๓/๗๓/๕๘

ข้อควรระวังและวิธีป้องกันในการสวด

• สาธยายมนต์แล้วคิดว่าได้เป็นผู้ปฏิบัติด้วยข้อปฏิบัติอันยิ่งโดยเพียงแต่อาการแห่งการสาธยายมนต์ – ม. มู. ๑๒/๓๖๑/๔๗๙

วิธีแก้: เมื่อสาธยายแล้วให้เพียรเผากิเลสด้วย จึงขื่อว่าเป็นผู้ปฏิบัติด้วยข้อปฏิบัติอันยิ่ง

• สาธยายมนต์จนเป็นเหตุให้วันคืนล่วงไปโดยไม่ประกอบความสงบในใจ ละเลยการหลีกเร้น ยังไม่ใช่ผู้อยู้ด้วยธรรม – ปญฺจก. อํ. ๒๒/๗๘/๗๓

วิธีแก้: อย่าเอาแต่สาธยายจนไม่มีเวลาในการทำความเพียรทางจิต, ให้อาศัยโคนไม้, เรือนว่างทำความเพียรไม่ประมาท ด้วยการทำความสงบในใจด้วย และด้วยการหลีกเร้นด้วย

วีธีการสาธยายมนต์ให้แจ่มแจ้งได้นาน

• ไม่ฟุ้งซ่าน ไม่ถูกเหนี่ยวรั้ง ย่อมรู้ย่อมเห็นอุบายเป็นเครื่องสลัดออกซึ่งนิวรณ์ทั้งห้า (กามราคะ, พยาบาท, ถีนมิทธะ, อุทธัจจกุกกุจจะ, วิจิกิจฉา) ทำให้รู้เห็นประโยชน์ตตามที่เป็นจริง – สํ. มหาวาร. ๑๙/๑๔๕/๖๐๓

หมายเหตุ :
ข้อมูลนี้ได้รวบรวมไว้เพื่อความสะดวกในการอ้างอิง
ข้อความบทพยัญชนะโดยพุทธวัจนะนั้นยาวมาก จะรวบรวมไว้ให้อ่านในหน้าพิเศษต่อไป

ตอนนี้ให้ข้อมูลเบี้องต้นเท่านี้ก่อน แล้วติดตามตอนต่อไป
ถ้ามีความเห็นหรือข้อสงสัย ก็สามารถ post comment ไว้ได้ข้างล่างนี้

ในรายการนี้มีช่่วงเวลาที่เรียกว่า “ถามโลกตอบธรรม” ซึ่งในช่วงหนี่งปีกว่าที่ผ่านมา ท่านพระอาจารย์คึกฤทธิ์ โสตฺถิผโล จากวัดนาป่าพง ได้ไปออกรายการอยู่เป็นประจำ และในขณะนี้ ท่านพระอาจารย์ได้ให้ อาตมา – พระไพบูลย์ อภิปุณฺโณ – ไปออกรายการแทน

เพราะฉะนั้น ท่านผู้อ่านทั้งหลายก็สามารถติดตามฟังเรื่องเกี่ยวกับธรรมที่แท้และเป็นสากลได้ตามรายละเอียดดังนี้

วิทยุ 106FM รายการ ศันสนีย์สนทนา เวลา 0500 – 0530 น. วันจันทร์ – ศุกร์

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๕ ประการนี้ เป็นเหตุให้อายุยืน ๕ ประการเป็นไฉน คือ

(๑) บุคคลย่อมเป็นผู้ทำความสบายแก่ตนเอง ๑

(๒) รู้จักประมาณในสิ่งที่สบาย ๑

(๓) บริโภคสิ่งที่ย่อยง่าย ๑

(๔) เป็นผู้มีศีล ๑

(๕) มีมิตรดีงาม ๑

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๕ ประการนี้แล เป็นเหตุให้อายุยืน ฯ

อีกนัยยะหนึ่ง

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๕ ประการนี้ เป็นเหตุให้อายุยืน ๕ ประการเป็นไฉน คือ

(๑) บุคคลเป็นผู้ทำความสบายแก่ตนเอง ๑

(๒) รู้จักประมาณในสิ่งที่สบาย ๑

(๓) บริโภคสิ่งที่ย่อยง่าย ๑

(๔) เป็นผู้เที่ยวในกาลสมควร ๑

(๕) เป็นผู้ประพฤติเพียงดังพรหม ๑

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๕ ประการนี้แล เป็นเหตุให้อายุยืน ฯ

อันนี้จะสังเกตุได้ว่ามีส่วนที่เกี่ยวข้องกับการเดินจงกรมอยู่ข้อหนึ่งคือเรื่องของ “การย่อยอาหารได้ง่าย” ลองสังเกตุจาก หลวงตามหาบัว ท่านเดินจงกรมมาก และ ฉันอาหารน้อย ปีนี้ก็อายุ 96 แล้วกำลังสงเคราะห์โลกด้วยการสร้างโรงพยาบาลศูนย์อุดรธานี สาธุฯ พ่อแม่ครูอาจารย์

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๘ ควรทำหน้าที่ทูต องค์ ๘ เป็นไฉน
คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้

๑. รับฟังผู้อื่น
๒. ทำให้ผู้อื่นฟังตน
๓. กำหนดจิตฟัง
๔. ทรงจำดี
๕. รู้คำพูดของคนอื่น
๖. ทำให้ผู้อื่นรู้คำพูดตน
๗. ฉลาดต่อประโยชน์และมิใช่ประโยชน์
๘. ไม่ชวนทะเลาะ

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๘ นี้แล ควรทำหน้าที่ทูต ฯ
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สารีบุตรผู้ประกอบด้วยองค์ ๘ คือ:

๑. สารีบุตรเป็นผู้รับฟังผู้อื่น
๒. ทำให้ผู้อื่นฟังตน
๓. กำหนดจิตฟัง
๔. ทรงจำดี
๕. รู้คำพูดของคนอื่น
๖. ทำให้ผู้อื่นรู้คำพูดตน
๗. ฉลาดต่อประโยชน์และมิใช่ประโยชน์
๘. ไม่ชวนทะเลาะ

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สารีบุตรผู้ประกอบด้วยองค์ ๘ นี้แล ควรทำ หน้าที่ทูต

พระผู้มีพระภาคตรัสประพันธคาถา ว่าดังนี้:

ภิกษุใด เข้าไปสู่บริษัทที่พูดคำหยาบก็ไม่สะทกสะท้าน
ไม่ยังคำพูดให้เสีย ไม่ปกปิดข่าวสาส์นพูดจนหมดความสงสัย
และถูกถามก็ไม่โกรธ ภิกษุผู้เช่นนั้นแล ย่อมควรทำหน้าที่ทูต

ดูก่อนโมคคัลลานะ เธอง่วงหรือ ท่านพระมหาโมคคัลลานะกราบทูลว่า อย่างนั้น พระเจ้าข้า ฯ ดูก่อนโมคคัลลานะ เพราะเหตุนั้นแหละ เมื่อ

1. เธอ มีสัญญาอย่างไรอยู่ ความง่วงนั้นย่อมครอบงำได้ เธอพึงทำไว้ในใจซึ่งสัญญานั้นให้มาก ข้อนี้จะเป็น เหตุให้เธอละความง่วงนั้นได้ ถ้าเธอยังละไม่ได้ แต่นั้น
2. เธอ พึงตรึกตรองพิจารณา ถึงธรรมตามที่ตนได้สดับแล้ว ได้เรียนมาแล้วด้วยใจ ข้อนี้จะเป็นเหตุให้เธอละ ความง่วงนั้นได้ ถ้ายังละไม่ได้ แต่นั้น
3. เธอพึงสาธยายธรรมตามที่ตนได้สดับมาแล้ว ได้เรียนมาแล้วโดยพิสดาร ข้อนี้จะเป็นเหตุให้เธอละความง่วงนั้นได้ ถ้ายังละ ไม่ได้ แต่นั้น
4. เธอพึงยอนช่องหูทั้งสองข้าง เอามือลูบตัว ข้อนี้จะเป็นเหตุให้เธอละ ความง่วงนั้นได้ ถ้ายังละไม่ได้ แต่นั้น
5. เธอ พึงลุกขึ้นยืน เอาน้ำล้างตา เหลียวดู ทิศทั้งหลาย แหงนดูดาวนักษัตรฤกษ์ ข้อนี้จะเป็นเหตุให้เธอละความง่วงนั้นได้ ถ้ายังละไม่ได้ แต่นั้น
6. เธอ พึงทำในใจถึงอาโลกสัญญา ตั้งความสำคัญในกลางวัน ว่า กลางวันอย่างไร กลางคืนอย่างนั้น กลางคืนอย่างไร กลางวันอย่างนั้น มีใจ เปิดเผยอยู่ฉะนี้ ไม่มีอะไรหุ้มห่อ ทำจิตอันมีแสงสว่างให้เกิด ข้อนี้จะเป็นเหตุให้ เธอละความง่วงนั้นได้ ถ้ายังละไม่ได้ แต่นั้น
7. เธอพึงอธิษฐานจงกรม กำหนด หมายเดินกลับไปกลับมา สำรวมอินทรีย์ มีใจไม่คิดไปในภายนอก ข้อนี้จะเป็น เหตุให้เธอละความง่วงนั้นได้ ถ้ายังละไม่ได้ แต่นั้น
8. เธอพึง สำเร็จสีหไสยา คือ นอนตะแคงเบื้องขวา ซ้อนเท้าเหลื่อมเท้า มีสติสัมปชัญญะ ทำความหมายใน อันจะลุกขึ้น พอตื่นแล้วพึงรีบลุกขึ้นด้วยตั้งใจว่า เราจักไม่ประกอบความสุขใน การนอน ความสุขในการเอนข้าง ความสุขในการเคลิ้มหลับ ดูกรโมคคัลลานะ เธอพึงศึกษาอย่างนี้แล ฯ

น่าสนใจที่ว่า พระพุทธเจ้าแนะให้สู้ความง่วงก่อน ในข้อที่ 1 คืออย่ายอม ทำยังมาให้ง่วง ให้ทำอย่างนั้นต่อไปก่อน จนไม่ไหวแล้ว แล้วค่อยเปลี่ยนวิธีการไปเรื่อยๆ

สมณโคดมเป็นนักสู้ตัวยงจริงๆ แม้ก็แนะนำให้สาวกสู้ด้วย!!!

ดูก่อน ภิกษุทั้งหลาย พระอานนท์ เลิศกว่าพวกภิกษุสาวกของเราผู้เป็นพหูสูต ฯ
พระอานนท์ เลิศกว่าพวกภิกษุสาวกของเราผู้มีสติ ฯ
พระอานนท์ เลิศกว่าพวกภิกษุสาวกของเราผู้มีคติ ฯ
พระอานนท์ เลิศกว่าพวกภิกษุสาวกของเราผู้มีความเพียร ฯ
พระอานนท์ เลิศกว่าพวกภิกษุสาวกของเราผู้เป็นอุปัฏฐาก ฯ
– 12/149

ภันเตอานนท์ เคยคุยกับ ภันเตสารีบุตร ใน 2 ประเด็นเกี่ยวกับการเป็นพหูสูต ที่น่าสนใจก็คือว่า ภ้นเตสารีบุตรไม่ได้เป็นผู้เปิดประเด็น แต่ตัวท่านภันเตอานนท์ต่างหาก มาถามภัตเตสารีบุตร 2 คำถามนี้ คือ

ดูก่อนท่านสารีบุตร ด้วยเหตุเพียงเท่าไรหนอแล ภิกษุจึงจะ
(๑)เป็นผู้ใคร่ครวญได้เร็วในกุศลธรรมทั้งหลาย เรียนได้ดี เรียนได้มาก และ
(๒)สิ่งที่เธอเรียนแล้ว ย่อมไม่เลือนไป –ปํญจก. อํ. 22/169

และ

ดูก่อนท่านสารีบุตร ด้วยเหตุเพียงเท่าไรหนอแล ภิกษุจึง
(๑)ได้ฟังธรรมที่ยังไม่เคยฟัง
(๒)ธรรมทั้งหลายที่เธอได้ฟังแล้วย่อมไม่ถึงความหลงลืม
(๓)ธรรมทั้งหลายที่เธอได้เคยถูกต้องด้วยใจในกาลก่อนย่อมขึ้นใจ และ
(๔)เธอย่อมทราบชัดธรรมที่ยังไม่ทราบชัด –ฉกฺก. อํ. 22/322

ท่านภันเตสารีบุตรไม่ยอมตอบเอง และส่งให้ภันเตอานนท์ ผู้ถามคำถามเป็นผู้ตอบ… ภันเตอานนท์ ตอบทั้ง 2 คำถามดังนี้ว่า

ดูก่อนท่านสารีบุตร ภิกษุในธรรมวินัยนี้
(๑)ย่อมเป็นผู้ฉลาดในอรรถ
(๒)ฉลาดในธรรม
(๓)ฉลาดในพยัญชนะ
(๔)ฉลาดในนิรุตติ และ
(๕)ฉลาดในเบื้องต้นและเบื้องปลาย
ด้วยเหตุเพียงเท่านี้แล ภิกษุจึงจะ เป็นผู้ใคร่ครวญได้เร็วในกุศลธรรมทั้งหลาย เรียนได้ดี เรียนได้มาก และสิ่งที่เธอเรียนแล้วย่อมไม่เลือนไป ฯ –ปํญจก. อํ. 22/169

และ

ดูก่อนท่านสารีบุตร ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ย่อมเล่าเรียนธรรม คือสุตตะ เคยยะ เวยยากรณ์ คาถา อุทาน อิติวุตตกะ ชาดก อัพภูตธรรม เวทัลละ
(๑)เธอย่อมแสดงธรรมตามที่ได้ฟังมาได้เรียนมาแก่ผู้อื่นโดยพิสดาร
(๒)ย่อมบอกสอนธรรมที่ได้ฟังมาได้เรียนมาแก่ผู้อื่นโดยพิสดาร
(๓)ย่อมทำการสาธยายธรรม(สวด)ตามที่ได้ฟังมาได้เรียนมาโดยพิสดาร
(๔)ย่อมตรึกตรอง เพ่งด้วยใจ ซึ่งธรรมตามที่ได้ฟังมาได้เรียนมา
(๕)ย่อมจำพรรษาอยู่ในอาวาสที่มีภิกษุผู้เถระเป็นพหูสูต ชำนาญคัมภีร์ทรงธรรม ทรงวินัย ทรงมาติกาอยู่
(๖)ย่อมเข้าไปหาภิกษุผู้เถระเหล่านั้นโดยกาลอันควร แล้วไต่ถามสอบสวนว่า ‘ข้าแต่ท่าน
ผู้เจริญ ภาษิตนี้เป็นอย่างไรเนื้อความของภาษิตนี้อย่างไร?’ ภิกษุผู้เถระเหล่านั้น ย่อมเปิดเผยภาษิตที่ยังไม่แจ่มแจ้ง ย่อมทำภาษิตที่ยากให้ง่ายแก่เธอ และย่อมบรรเทาความสงสัยในธรรมทั้งหลาย อันเป็นที่ตั้งแห่งความสงสัยมีประการต่างๆ
ดูก่อนท่านสารีบุตร ด้วยเหตุเพียงเท่านี้แล ภิกษุจึงได้ ฟังธรรมที่ยังไม่เคยฟัง ธรรมทั้งหลายที่เธอได้ฟังแล้วย่อมไม่ถึงความหลงลืม ธรรมทั้งหลายที่เธอได้เคยถูกต้องด้วยใจในกาลก่อน ย่อมขึ้นใจ และเธอย่อมทราบชัดธรรมที่ยังไม่ทราบชัด ฯ –ฉกฺก. อํ. 22/322

อยากเรียนเก่ง, จำเก่ง เป็นพหูสุต ต้องทำอย่างนี้

“มีอยู่หรือพระอรหันต์ ที่ไม่รู้ว่าตัวเองเป็นพระอรหันต์?” คำตอบก็คือ…

มีอยู่

แต่จริง ๆ แล้วตอบไม่ได้เพราะ เป็นคำถามที่ผิด

การ “เป็น” ไม่ใช่พระอรหันต์ การ”ไม่เป็น” ก็ไม่ใช่พระอรหันต์ เพราะฉะนั้น คำพูดที่ว่า “เราเป็นพระอรหันต์” ก็ไม่ค่อยถูกต้องเท่าไหร่ ที่จะอธิบาย ความเป็นพระอรหันต์ (Arahatship) พระพุทธเจ้าก็เลยบัญญัติ ความหมายของพระอรหันต์ไว้ที่ไม่เหมือนกับคนอื่นๆ ว่าสั้นๆ คือความที่จิตไม่มีกิเลส

สมัยก่อนที่อาตมาจะมาบวชเป็นพระ, อาตมาคิดว่าพระอรหันต์ ต้องมีกล้ามเป็นมัดๆ ต้องมีวิทยายุทธไว้สำหรับท่องยุทธจักรเหมือนกับ พระวัดเส้าหลิน ทีสามารถตั้งค่ายกล 16 อรหันต์ อะไรทำนองนั้น

แต่พระผู้มีพระภาคบัญญัติ “อรหันต์” คือ ผู้ที่รู้ชัดว่า “ชาติสิ้นแล้ว พรหมจรรย์อยู่จบแล้ว กิจที่ควรทำได้ทำเสร็จแล้ว กิจอื่นเพื่อความเป็นอย่างนี้มิได้มีอีก” อันเนื่องมากจากการหมดอาสวะ เพราะฉะนั้นการที่บุคคลที่ไม่มีกิเลส ไม่รู้ว่าสิ่งๆ นี้คือ “อรหันต์” นั้นเป็นไปได้

ภ้นเตสารีบุตรได้อธิบายไว้ใน มชฺ. มู. 12/54 ดังนี้ว่า

ดูกรท่านผู้มีอายุทั้งหลาย บุคคล ๔ พวก เหล่านี้ มีปรากฏอยู่ในโลก ๔ พวกนั้นเป็นไฉน? ดูกรท่านผู้มีอายุทั้งหลาย
(๑) บุคคลบางคนในโลกนี้ มีกิเลส แต่ไม่รู้ตามเป็นจริงว่า เรามีกิเลสในภายใน. อนึ่ง
(๒) บุคคลบางคนในโลกนี้ มีกิเลส รู้ตามเป็นจริงว่า เรามีกิเลสในภายใน.
(๓) บุคคลบางคนในโลกนี้ ไม่มีกิเลส แต่ไม่รู้ตามเป็นจริงว่า เราไม่มีกิเลสในภายใน อนึ่ง
(๔) บุคคลในโลกนี้ ไม่มีกิเลส รู้ตามเป็นจริงว่า เราไม่มีกิเลสในภายใน.

สังเกตว่า มี บุคคลประเภทที่ ๓ อยู่ คือไม่มีกิเลส แต่ก็ไม่รู้่ว่าตัวเองไม่มีกิเลส คือไม่รู้ว่าสภาวะนี้มันเรียกว่าอะไร ภันเตสารีบุตรจึงกล่าวต่อว่า

ในบุคคล ๔ พวกนั้น บุคคลใดมีกิเลส แต่ไม่รู้ตามเป็นจริงว่า เรามีกิเลสในภายใน บุคคลสองพวกที่มีกิเลสเหมือนกันนี้ บุคคลนี้ บัณฑิตกล่าวว่า เป็นบุรุษเลวทราม.

ในบุคคล ๔ พวกนั้น บุคคลใดมีกิเลส รู้ตามเป็นจริงว่า เรามีกิเลสในภายใน บุคคลสองพวกที่มีกิเลสเหมือนกันนี้ บุคคลนี้ บัณฑิตกล่าวว่าเป็นบุรุษประเสริฐ.

ในบุคคล ๔ พวกนั้น บุคคลไม่มีกิเลส แต่ไม่รู้ตามเป็นจริงว่า เราไม่มีกิเลสในภายใน บุคคลสองพวกที่ไม่มีกิเลสเหมือนกันนี้ บุคคลนี้ บัณฑิตกล่าวว่า เป็นบุรุษเลวทราม.

ในบุคคล ๔ พวกนั้น บุคคลใดไม่มีกิเลสรู้ตามเป็นจริงว่า เราไม่มีกิเลสในภายใน บุคคลสองพวกที่ไม่มี กิเลสเหมือนกันนี้ บุคคลนี้บัณฑิตกล่าวว่า เป็นบุรุษประเสริฐ.

ภันเตโมคัลลานะสงสัย จึงถาม ภันเตสารีบุตรว่า ทำไมในบรรดาผู้ที่มีกิเลสเหมือนกัน ผู้หนึ่งประเสริฐ อีกผู้หนึงเลวทราม และในบรรดาผู้ที่ ไม่มีกิเลส เหมือนกัน ผู้หนึ่งประเสริฐผู้หนึ่งเลวทราม?

ภันเตสารีบุตรกล่าวว่า

ดูกรท่านผู้มีอายุ ในบุคคล ๔ พวกนั้น บุคคลใดมีกิเลส แต่ไม่รู้ตามเป็นจริงว่า เรามีกิเลสในภายใน ข้อนี้ อันบุคคลนั้นพึงหวังได้ คือ เขาจักไม่ยังความพอใจให้เกิด จักไม่พยายาม จักไม่ปรารภความเพียร เพื่อละกิเลสนั้นเสีย. เขาจักเป็นผู้มีราคะ โทสะ โมหะ มีกิเลส มีจิตเศร้าหมอง ทำกาละ เหมือนภาชนะสัมฤทธิ์ ที่บุคคลนำมาแต่ร้านตลาด หรือแต่สกุลช่างทอง อันละอองและสนิมจับอยู่โดยรอบ เจ้าของก็ไม่ใช้และไม่ขัดสีภาชนะสัมฤทธิ์นั้น ซ้ำเก็บมันไว้ในที่มีละออง เมื่อเป็นอย่างนี้ สมัยอื่น ภาชนะสัมฤทธิ์นั้น จะพึงเป็นของเศร้าหมอง สนิมจับยิ่งขึ้น ฉันใด.

บุคคลนี้ก็ฉันนั้น ยังมีกิเลส แต่ไม่รู้ตามเป็นจริงว่าเรามีกิเลสในภายใน ข้อนี้ อันบุคคลนั้นพึงหวังได้ คือ เขาจักไม่ยังความพอใจให้เกิด จักไม่พยายาม จักไม่ปรารภความเพียร เพื่อละกิเลสนั้นเสีย. เขาจักเป็นผู้มีราคะ โทสะ โมหะมีกิเลส มีจิตเศร้าหมอง ทำกาละ

ดูกรท่านผู้มีอายุ ในบุคคล ๔ พวกนั้น บุคคลใดมีกิเลส รู้ตามเป็นจริงว่า เรามีกิเลสในภายใน ข้อนี้ อันบุคคลอันพึงหวังได้ คือ เขาจักยังความพอใจให้เกิด จักพยายาม จักปรารภความเพียร เพื่อละกิเลสนั้นเสีย. เขาจักเป็นผู้ไม่มีราคะ โทสะ โมหะ ไม่มีกิเลส มีจิตไม่เศร้าหมอง ทำกาละ เปรียบเหมือนภาชนะสัมฤทธิ์ ที่บุคคลนำมาแต่ร้านตลาด หรือแต่สกุลช่างทอง อันละอองและสนิมจับอยู่โดยรอบ เจ้าของใช้ขัดสีภาชนะสัมฤทธิ์นั้น และไม่เก็บมันไว้ในที่มีละออง เมื่อเป็นเช่นนี้ สมัยอื่นภาชนะสัมฤทธิ์จะเป็นของหมดจดผ่องใสฉันใด.

บุคคลนี้ก็ฉันนั้น มีกิเลส รู้ตามเป็นจริงว่า เรามีกิเลสในภายใน ข้อนี้ อันบุคคลนั้นพึงหวังได้คือ เขาจักยังความพอใจให้เกิด จักพยายาม จักปรารภความเพียร เพื่อละกิเลสนั้นเสีย. เขาจักเป็นผู้ไม่มีราคะ โทสะ โมหะ ไม่มีกิเลส มีจิตไม่เศร้าหมอง ทำกาละ

ในบุคคล ๔ พวกนั้น บุคคลใดไม่มีกิเลส แต่ไม่รู้ตามเป็นจริงว่า เราไม่มีกิเลสในภายใน ข้อนี้ อันบุคคลนั้นพึงหวังได้ คือ เขาจักมนสิการสุภนิมิต เพราะมนสิการอสุภนิมิตนั้น ราคะจักครอบงำจิตได้. เขาจักเป็นผู้มีราคะ โทสะ โมหะ มีกิเลส มีจิตเศร้าหมอง ทำกาละ. เปรียบเหมือนภาชนะสัมฤทธิ์ ที่บุคคลนำมาแต่ร้านตลาด หรือแต่สกุลช่างทอง อันหมดจดผ่องใส แต่เจ้าของไม่ได้ใช้สอย ไม่ขัดสีภาชนะสัมฤทธิ์นั้น ซ้ำเก็บมันไว้ในที่มีละออง เมื่อเป็นเช่นนี้ สมัยอื่น ภาชนะสัมฤทธิ์นั้น จะพึงเป็นของเศร้าหมอง สนิมจับ ฉันใด.

บุคคลนี้ ก็ฉันนั้น ไม่มีกิเลส แต่ไม่รู้ตามเป็นจริงว่า เราไม่มีกิเลสในภายใน ข้อนี้ อันบุคคลนั้นพึงหวังได้ คือ เขาจักมนสิการสุภนิมิต เพราะมนสิการสุภนิมิตนั้น ราคะจักครอบงำจิตได้. เขาจักเป็นผู้มีราคะ โทสะ โมหะ มีกิเลส มีจิตเศร้าหมอง ทำกาละ

ในบุคคล ๔ พวกนั้น บุคคลใดไม่มีกิเลส รู้ตามเป็นจริงว่า เราไม่มีกิเลสในภายใน ข้อนี้ อันบุคคลนั้นพึงหวังได้ คือ เขาจักไม่มนสิการสุภนิมิต เพราะ ไม่มนสิการสุภนิมิตนั้น ราคะจึงครอบงำจิตไม่ได้. เขาจักเป็นผู้ไม่มีราคะ โทสะ โมหะ ไม่มีกิเลส มีจิตไม่เศร้าหมอง ทำกาละ เปรียบเหมือนภาชนะสัมฤทธิ์ที่บุคคลนำมาแต่ร้านตลาด หรือแต่สกุลช่างทองเป็นของหมดจด ผ่องใส เจ้าของใช้ ขัดสีภาชนะสัมฤทธิ์นั้น และไม่เก็บมันไว้ในที่มีละออง เมื่อเป็นเช่นนี้ สมัยอื่น ภาชนะสัมฤทธิ์นั้น ก็พึงเป็นของหมดจดผ่องใสยิ่งขึ้นฉันใด.

บุคคลนี้ก็ฉันนั้น ไม่มีกิเลส รู้ตามเป็นจริงว่า เราไม่มีกิเลสในภายใน ข้อนี้ อันบุคคลนั้นพึงหวังได้ คือ เขาจักไม่มนสิการสุภนิมิต เพราะไม่มนสิการสุภนิมิตนั้น ราคะจักครอบงำจิตไม่ได้. เขาจักเป็นผู้ไม่มีราคะ โทสะ โมหะ ไม่มีกิเลส มีจิตไม่เศร้าหมอง ทำกาละ.

ดูกรท่านโมคคัลลานะ นี้แลเป็นเหตุ นี้แลเป็นปัจจัย ที่เป็นเครื่องทำให้บุคคลสองพวก ที่มีกิเลสเหมือนกันนี้ คนหนึ่ง บัณฑิตกล่าวว่า เป็นบุรุษเลวทราม คนหนึ่ง บัณฑิตกล่าวว่า เป็นบุรุษประเสริฐ อนึ่ง

นี้แลเป็นเหตุ นี้แลเป็นปัจจัย ที่เป็นเครื่องทำให้บุคคลสองพวก ที่ไม่มีกิเลสเหมือนกันนี้ คนหนึ่ง บัณฑิตกล่าวว่า เป็นบุรุษเลวทราม คนหนึ่ง บัณฑิตกล่าวว่า เป็นบุรุษประเสริฐ.