แต่ พระพุทธเจ้า ตรัสว่า “ความปรารถนาที่ว่า ขอให้ส่ิงที่เสื่อมไปเป็นธรรมดา อย่างเสี่อมไปเลยนั้นเป็น ฐานะที่เป็นไปไม่ได้”

ดูๆ ไปแล้ว เหมือนการกระทำของพระอานนท์ จะขัดกันกับที่ พระพุทธเจ้า สอน

อาจจะมีผู้ที่ศึกษา พุทธวัจน์ แล้วมีความเข้าใจไปในลักษณะนี้ได้

เรื่องนี้ถ้าเราเข้าไปดูในลำดับขั้นตอนของการที่ พระพุทธเจ้า มีสติสัมปัชชัญญะปลงอายุสังขาร . เรื่องราวมีดังนี้คือ

เรื่องราวในเบื้องต้นคือ

• พระพุทธเจ้า ตรัสว่า การเจริญอิทธิบาท 4 เป็น เหตุ ให้ได้ผลคือมีอายุได้ 1 กัป (1 กัป มีอายุกี่ปีกันแน่ ให้อ่านต่อไป) อย่างนี้ 3 รอบ, พระอานนท์ น่ิงอยู่ทั้ง 3 รอบ
• จึงให้อานนท์ไปพัก. คือต่างรูปต่างนั่งพักแยกกัน
• จากนั้น มารก็เข้ามาอาราธนาให้ พระพุทธเจ้า ปรินิพพาน
• พระพุทธเจ้า บอกมารว่า จะ ปรินิพพานในไม่ช้า (โดยกำหนดลงตายตัวว่า 3 เดือน)
• เกิดแผ่นดินไหวใหญ่ขี้น

• พระอานนท์ เข้ามา หา กล่าวถึงเรื่อง แผ่นดินไหว
• พระพุทธเจ้า ตรัสถึงเหตุแห่งแผ่นดินไหว และ เรื่องอื่นๆอีก (เช่น วิโมกข์8 ฯลฯ)
• และเล่าให้ พระอานนท์ ฟังถึงบทสนทนากับมาเมื่อสักครู่ และ รับคำว่าจะปรินิพพานในไม่ช้า

ต่อไปนี้คือตอนนี้ตอนสำคัญ ที่ต้องวิเคราะห์ให้ดี

1. พอ พระอานนท์ ทราบแล้วว่า พระพุทธเจ้า จะปรินิพพานใน 3 เดือน ก็ เลย “ขอ” ให้ พระพุทธเจ้า ดำรงชีวิตอยู่ 1 กัป.
2. ทำอย่างนี้ 3 รอบ, พระพุทธเจ้า ปฏิเสธทั้ง 3 รอบ, หลังจากรอบที่ 3
3. พระพุทธเจ้า ถามพระอานนท์ว่า “เธอเชื่อในการตรัสรู้ของเราเหรอ?” พระอานนท์ตอบว่า “เชื่อ”, ”เชื่อแล้วทำไมยังต้องคาดคั้นจากเราถึง 3 รอบเล่า” พระพุทธเจ้า ถามต่อ
4. พระอานนท์ให้เหตุผลเรื่อง “การเจริญอิทธิบาท4 เป็นเหตุให้มีอายุได้ 1 กัป” ที่เป็น พุทธวัจน์
5. พระพุทธเจ้า ถามพระอานนท์ว่า ”เธอเชื่อเหรอ?” พระอานนท์ตอบว่า “เชื่อ” (เกี่ยวกับเรื่องอิทธิบาท4),
6. “เชื่อแล้วทำไมเธอไม่ขอตั้งแต่ตอนนั้นเล่า” พระพุทธเจ้า ถาม … เรื่องราวยังมีต่อไป ฯลฯ

ประเด็นคือตรงนี้ว่า

• ในข้อที่ 3. ทำไมอยู่กันมาตั้งนาน ไม่เคยถาม พระอานนท์ว่า “เชื่อในการตรัสรู้ของเราเหรอ” แล้วถึงมาถามตอนนี้ . พระอานนท์ตอนนั้น เป็น โสดาบันแล้วน่ะ มีศรัทธา 100% แน่นอน.

อันนี้ตอบได้ง่ายๆ ภาษาชาวบ้านเลยก็ได้ว่า “ถ้าเชื่อว่าสังขารไม่เที่ยงแล้วล่ะก็ไม่ควรขอ แต่ควรเข้าใจว่าตัวเราต้องปล่อยวาง” คือไม่ต้อง “ขอ” ให้ “ส่ิงอื่น” ไม่เปลี่ยนแปลง แต่แก้ที่จิตเราเองโดยการเข้าใจสภาพและ “ปล่อยวาง”

จริงๆ แล้ว ก็เมื่อ 7-8 เดือนที่แล้วพระสารีบุตรก็พึ่งปรินิพพานไป พระพุทธเจ้า ก็บอกแล้วว่า “อานนท์! ข้อนั้น จักได้มาแต่ไหนเล่า ? สิ่งใดเกิดขึ้นแล้วเป็นแล้ว อันปัจจัยปรุงแล้ว มีความชำรุดไปเป็นธรรมดา สิ่งนั้นอย่าชำรุดไปเลยดังนี้. ข้อนั้น ย่อมเป็นฐานะที่มีไม่ได้”

ประเด็นถัดมาคือ

• ในข้อที่ 5. ทำไมต้องถามด้วยว่าเชื่อหรือว่า อิทธิบาท4ทำให้อายุมี 1 กัป?

อันนี้คิดว่า มี 2 นัยยะ, นัยยะแรกคือ ตัว ท่าน พระอานนท์เองก็ยังไม่สามารถทำได้ คือ ยังไม่ได้ตรวจสอบเรื่องการเจริญอิทธิบาท 4 ว่าทำแล้วอายุจะได้ ่1 กัปจริง  จึงต้องทบทวนกับ พระอานนท์ให้แน่ใจ (หมายถึง พระพุทธเจ้า ถามย้ำ กับ พระอานนท์ ทั้งๆที พระอานนท์ก็ quote พุทธวัจน์ แล้วน่ะนั่นน่ะ)

นัยยะ ที่ 2 คือ “ต้องการให้ พระอานนท์​ “ขอ” ให้ถูกต้องตามระบบ” คือ ขอให้ พระองค์เจริญ อิทธิบาท 4 มากกว่าที่จะขอผล คือ ให้มีอายุ 1 กัป. . ถ้า พระอานนท์ พูดว่า “ขอให้พระองค์เจริญอิทธิบาท4″ ในตอนนั้น แทนที่จะบอกว่า “ขอให้มีอายุ 1 กัป” . การถามตรงของ พระพุทธเจ้า ที่ว่า “อานนท์เธอเชื่อเหรอ” ก็ไม่ต้องเกิดขึ้น

ประเด็นที่ 3 คือ

• อายุไข 1 กัป นั้น เท่าไหรกันแน่?

ก็ต้องเข้าใจก่อนว่า คำว่า “กัป” นั้นหมายถึง ช่วงชีวิต.

ช่วงชีวิตของมนุษย์ในสมัยนี้ ก็ประมาณ 100ปี ที่เกินกว่านั้นก็มี น้อยกว่านั้นก็มี แต่ประมาณได้ 100 ปี <== อันนี้มี พุทธวัจน์ ยืนยันไว้ ว่า “ผู้ที่มีชีวิตอยู่นานก็เป็นอยู่ได้เพียงร้อยปี บางทีก็มีชีวิตอยู่น้อยกว่าบ้าง มากกว่าบ้าง”

ช่วงชีวิตมนุษย์ของมนุษย์ในสมัยอื่นๆ ก็ไม่เท่ากัน 250 ปี ก็มี, 500 ปีก็มี 8หมื่นปี ก็มี, เพราะฉะนั้น ช่วงชีวิตมนุษย์ของที่อยู่ในสมัยเดียวกันแต่ล่ะคนก็ไม่เท่ากันแน่ “ในแต่ละบุคคล​” คือ สมัยที่มนุษย์มีอายุ 100 ปี นี้ บางคน อาจจะมี อายุ 1 กัป = 102 ปี. คนอื่น 1 กัป อาจจะ เท่ากับ 94 ปี. อีกคนหนึ่ง 1 กัป อาจจะเท่ากับ 83 ปี เป็นต้น

ช่วงชีวิต ของ ดวงดาว ต่างๆ ก็ไม่เท่ากัน แต่จะกำหนดเป็นปี นั้นคงยาก เพราะ 1 ปี คืออาศัยที่ โลก โคจรรอบดวงอาทิตย์ 1 รอบ. แต่ว่า ในแต่ละสมัย การโคจรรอบดวงอาทิตย์ของโลก ก็ไม่เท่ากัน <== อันนี้ก็เป็น พุทธวัจน์ ที่เคยบอกว่า มีการเปลี่ยนแปลง “ปริวัตร” ของโลก รอบดวงอาทิตย์ ตามความแปรผันกับกุศลธรรมโดยรวมของคนในสมัยนั้น

ประเด็นที่ 4 คือ

• ทำไม พระพุทธเจ้า ต้องปรินิพพาน ก่อน ครบช่วงอายุไข? ทำไมการจะปรินิพพาต้องให้ใครมาขอ หรือใครมาต่อ.

นัยยะทั่วๆไปที่เข้าใจกันก็คือ พระอานนท์ถูกมารดลใจ. ซื่งอันนี้ไม่ใช่ พุทธวัจน์ อย่างไรก็ตามก็อาจจะเป็นไปได้ก็ได้

ตามความเข้าใจ ของผู้เขียนก็คือ “ความแก่หง่อม” คือแก่แบบ ทุลักทุเล แก่แบบต้องพยุงให้ลุกให้เดิน ต้องนอนจมกองมูตร/คูต ของตน แบบ แก่หง่อม ทำอะไรไม่ได้ <== ความแก่หง่อมนี้ เกิดแน่ ถ้าอายุเกิน 80 ปี หรือ เข้าใกล้ 1 กัป. จะเป็น ภาพที่ไม่ค่อยหน้าดูเท่าไหรน่ะ. แก่หง่อมเลยล่ะ

ตัวอย่างอันนี้ก็มีในสมัย ปัจจุบัน อย่างเช่น “หลวงตามหาบัว” ท่านบอกว่า ท่านจะมรณภาพตั่งแต่ ตอนที่ท่านอายุ 80 ปีแล้ว เพราะท่านป่วยหนักมาก. แต่เพราะมีเรื่องผ้าป่าช่วยชาติทำให้ท่าน “สู้” ต่อ (คือเจริญอิทธิบาท4ต่อไป) จนหลวงตาท่านทำ “โครงการผ้าป่าช่วยช่าติ” สำเร็จ,

(เหมือนตอนที่ พระพุทธเจ้า ป่วยเป็นโรคท้องร่วงตอน ท้ายพรรษา 79 ได้รับทุกขเวทนามากแต่จะยังไม่ปรินิพพานจนกว่าจะบอกให้อุปัฏฐากทราบ และภิกษุทั้งหลายทราบก่อนจึงจะควร)

และในชีวิตช่วงท้ายของ หลวงตามหาบัวคือ ตั้งแต่ปี 2553 เป็นต้นมาท่านเริ่มแก่หง่อมมาก สังขารต่างๆสภาพอาการเปลี่ยนแปลงไปเป็นอย่างอื่นไปหมด บางทีทำให้เราเมื่อเห็นสภาพท่านแล้วก็อดสงสารไม่ได้ว่า ทำไมท่านต้องมาลำบากในธาตุขันธ์ถึงขนาดนั้นอย่างนี้ เป็นต้น จนกระทั้งท่านละสังขารนี้ไปเมื่ออายุรวม 97 ปี 5 เดือน 18 วัน. (ยืดมาอีก 17 ปีกว่า)

อาจจะเป็นเพราะ “สภาพความแก่หง่อม”​ นี้ก็ได้ ที่ทำให้ พระพุทธเจ้า “เลือก” ที่จะปรินิพพานในช่วงก่อนที่จะแก่หง่อมไปมากกว่านั้น

ดูก่อน ภิกษุทั้งหลาย พระอานนท์ เลิศกว่าพวกภิกษุสาวกของเราผู้เป็นพหูสูต ฯ
พระอานนท์ เลิศกว่าพวกภิกษุสาวกของเราผู้มีสติ ฯ
พระอานนท์ เลิศกว่าพวกภิกษุสาวกของเราผู้มีคติ ฯ
พระอานนท์ เลิศกว่าพวกภิกษุสาวกของเราผู้มีความเพียร ฯ
พระอานนท์ เลิศกว่าพวกภิกษุสาวกของเราผู้เป็นอุปัฏฐาก ฯ
– 12/149

ภันเตอานนท์ เคยคุยกับ ภันเตสารีบุตร ใน 2 ประเด็นเกี่ยวกับการเป็นพหูสูต ที่น่าสนใจก็คือว่า ภ้นเตสารีบุตรไม่ได้เป็นผู้เปิดประเด็น แต่ตัวท่านภันเตอานนท์ต่างหาก มาถามภัตเตสารีบุตร 2 คำถามนี้ คือ

ดูก่อนท่านสารีบุตร ด้วยเหตุเพียงเท่าไรหนอแล ภิกษุจึงจะ
(๑)เป็นผู้ใคร่ครวญได้เร็วในกุศลธรรมทั้งหลาย เรียนได้ดี เรียนได้มาก และ
(๒)สิ่งที่เธอเรียนแล้ว ย่อมไม่เลือนไป –ปํญจก. อํ. 22/169

และ

ดูก่อนท่านสารีบุตร ด้วยเหตุเพียงเท่าไรหนอแล ภิกษุจึง
(๑)ได้ฟังธรรมที่ยังไม่เคยฟัง
(๒)ธรรมทั้งหลายที่เธอได้ฟังแล้วย่อมไม่ถึงความหลงลืม
(๓)ธรรมทั้งหลายที่เธอได้เคยถูกต้องด้วยใจในกาลก่อนย่อมขึ้นใจ และ
(๔)เธอย่อมทราบชัดธรรมที่ยังไม่ทราบชัด –ฉกฺก. อํ. 22/322

ท่านภันเตสารีบุตรไม่ยอมตอบเอง และส่งให้ภันเตอานนท์ ผู้ถามคำถามเป็นผู้ตอบ… ภันเตอานนท์ ตอบทั้ง 2 คำถามดังนี้ว่า

ดูก่อนท่านสารีบุตร ภิกษุในธรรมวินัยนี้
(๑)ย่อมเป็นผู้ฉลาดในอรรถ
(๒)ฉลาดในธรรม
(๓)ฉลาดในพยัญชนะ
(๔)ฉลาดในนิรุตติ และ
(๕)ฉลาดในเบื้องต้นและเบื้องปลาย
ด้วยเหตุเพียงเท่านี้แล ภิกษุจึงจะ เป็นผู้ใคร่ครวญได้เร็วในกุศลธรรมทั้งหลาย เรียนได้ดี เรียนได้มาก และสิ่งที่เธอเรียนแล้วย่อมไม่เลือนไป ฯ –ปํญจก. อํ. 22/169

และ

ดูก่อนท่านสารีบุตร ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ย่อมเล่าเรียนธรรม คือสุตตะ เคยยะ เวยยากรณ์ คาถา อุทาน อิติวุตตกะ ชาดก อัพภูตธรรม เวทัลละ
(๑)เธอย่อมแสดงธรรมตามที่ได้ฟังมาได้เรียนมาแก่ผู้อื่นโดยพิสดาร
(๒)ย่อมบอกสอนธรรมที่ได้ฟังมาได้เรียนมาแก่ผู้อื่นโดยพิสดาร
(๓)ย่อมทำการสาธยายธรรม(สวด)ตามที่ได้ฟังมาได้เรียนมาโดยพิสดาร
(๔)ย่อมตรึกตรอง เพ่งด้วยใจ ซึ่งธรรมตามที่ได้ฟังมาได้เรียนมา
(๕)ย่อมจำพรรษาอยู่ในอาวาสที่มีภิกษุผู้เถระเป็นพหูสูต ชำนาญคัมภีร์ทรงธรรม ทรงวินัย ทรงมาติกาอยู่
(๖)ย่อมเข้าไปหาภิกษุผู้เถระเหล่านั้นโดยกาลอันควร แล้วไต่ถามสอบสวนว่า ‘ข้าแต่ท่าน
ผู้เจริญ ภาษิตนี้เป็นอย่างไรเนื้อความของภาษิตนี้อย่างไร?’ ภิกษุผู้เถระเหล่านั้น ย่อมเปิดเผยภาษิตที่ยังไม่แจ่มแจ้ง ย่อมทำภาษิตที่ยากให้ง่ายแก่เธอ และย่อมบรรเทาความสงสัยในธรรมทั้งหลาย อันเป็นที่ตั้งแห่งความสงสัยมีประการต่างๆ
ดูก่อนท่านสารีบุตร ด้วยเหตุเพียงเท่านี้แล ภิกษุจึงได้ ฟังธรรมที่ยังไม่เคยฟัง ธรรมทั้งหลายที่เธอได้ฟังแล้วย่อมไม่ถึงความหลงลืม ธรรมทั้งหลายที่เธอได้เคยถูกต้องด้วยใจในกาลก่อน ย่อมขึ้นใจ และเธอย่อมทราบชัดธรรมที่ยังไม่ทราบชัด ฯ –ฉกฺก. อํ. 22/322

อยากเรียนเก่ง, จำเก่ง เป็นพหูสุต ต้องทำอย่างนี้