พระผู้มีพระภาคเคยยกย่องภันเตอานนท์ดังนี้ว่า
ดูก่อน ภิกษุทั้งหลาย พระอานนท์ เลิศกว่าพวกภิกษุสาวกของเราผู้เป็นพหูสูต ฯ
พระอานนท์ เลิศกว่าพวกภิกษุสาวกของเราผู้มีสติ ฯ
พระอานนท์ เลิศกว่าพวกภิกษุสาวกของเราผู้มีคติ ฯ
พระอานนท์ เลิศกว่าพวกภิกษุสาวกของเราผู้มีความเพียร ฯ
พระอานนท์ เลิศกว่าพวกภิกษุสาวกของเราผู้เป็นอุปัฏฐาก ฯ
– 12/149
ภันเตอานนท์ เคยคุยกับ ภันเตสารีบุตร ใน 2 ประเด็นเกี่ยวกับการเป็นพหูสูต ที่น่าสนใจก็คือว่า ภ้นเตสารีบุตรไม่ได้เป็นผู้เปิดประเด็น แต่ตัวท่านภันเตอานนท์ต่างหาก มาถามภัตเตสารีบุตร 2 คำถามนี้ คือ
ดูก่อนท่านสารีบุตร ด้วยเหตุเพียงเท่าไรหนอแล ภิกษุจึงจะ
(๑)เป็นผู้ใคร่ครวญได้เร็วในกุศลธรรมทั้งหลาย เรียนได้ดี เรียนได้มาก และ
(๒)สิ่งที่เธอเรียนแล้ว ย่อมไม่เลือนไป –ปํญจก. อํ. 22/169
และ
ดูก่อนท่านสารีบุตร ด้วยเหตุเพียงเท่าไรหนอแล ภิกษุจึง
(๑)ได้ฟังธรรมที่ยังไม่เคยฟัง
(๒)ธรรมทั้งหลายที่เธอได้ฟังแล้วย่อมไม่ถึงความหลงลืม
(๓)ธรรมทั้งหลายที่เธอได้เคยถูกต้องด้วยใจในกาลก่อนย่อมขึ้นใจ และ
(๔)เธอย่อมทราบชัดธรรมที่ยังไม่ทราบชัด –ฉกฺก. อํ. 22/322
ท่านภันเตสารีบุตรไม่ยอมตอบเอง และส่งให้ภันเตอานนท์ ผู้ถามคำถามเป็นผู้ตอบ… ภันเตอานนท์ ตอบทั้ง 2 คำถามดังนี้ว่า
ดูก่อนท่านสารีบุตร ภิกษุในธรรมวินัยนี้
(๑)ย่อมเป็นผู้ฉลาดในอรรถ
(๒)ฉลาดในธรรม
(๓)ฉลาดในพยัญชนะ
(๔)ฉลาดในนิรุตติ และ
(๕)ฉลาดในเบื้องต้นและเบื้องปลาย
ด้วยเหตุเพียงเท่านี้แล ภิกษุจึงจะ เป็นผู้ใคร่ครวญได้เร็วในกุศลธรรมทั้งหลาย เรียนได้ดี เรียนได้มาก และสิ่งที่เธอเรียนแล้วย่อมไม่เลือนไป ฯ –ปํญจก. อํ. 22/169
และ
ดูก่อนท่านสารีบุตร ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ย่อมเล่าเรียนธรรม คือสุตตะ เคยยะ เวยยากรณ์ คาถา อุทาน อิติวุตตกะ ชาดก อัพภูตธรรม เวทัลละ
(๑)เธอย่อมแสดงธรรมตามที่ได้ฟังมาได้เรียนมาแก่ผู้อื่นโดยพิสดาร
(๒)ย่อมบอกสอนธรรมที่ได้ฟังมาได้เรียนมาแก่ผู้อื่นโดยพิสดาร
(๓)ย่อมทำการสาธยายธรรม(สวด)ตามที่ได้ฟังมาได้เรียนมาโดยพิสดาร
(๔)ย่อมตรึกตรอง เพ่งด้วยใจ ซึ่งธรรมตามที่ได้ฟังมาได้เรียนมา
(๕)ย่อมจำพรรษาอยู่ในอาวาสที่มีภิกษุผู้เถระเป็นพหูสูต ชำนาญคัมภีร์ทรงธรรม ทรงวินัย ทรงมาติกาอยู่
(๖)ย่อมเข้าไปหาภิกษุผู้เถระเหล่านั้นโดยกาลอันควร แล้วไต่ถามสอบสวนว่า ‘ข้าแต่ท่าน
ผู้เจริญ ภาษิตนี้เป็นอย่างไรเนื้อความของภาษิตนี้อย่างไร?’ ภิกษุผู้เถระเหล่านั้น ย่อมเปิดเผยภาษิตที่ยังไม่แจ่มแจ้ง ย่อมทำภาษิตที่ยากให้ง่ายแก่เธอ และย่อมบรรเทาความสงสัยในธรรมทั้งหลาย อันเป็นที่ตั้งแห่งความสงสัยมีประการต่างๆ
ดูก่อนท่านสารีบุตร ด้วยเหตุเพียงเท่านี้แล ภิกษุจึงได้ ฟังธรรมที่ยังไม่เคยฟัง ธรรมทั้งหลายที่เธอได้ฟังแล้วย่อมไม่ถึงความหลงลืม ธรรมทั้งหลายที่เธอได้เคยถูกต้องด้วยใจในกาลก่อน ย่อมขึ้นใจ และเธอย่อมทราบชัดธรรมที่ยังไม่ทราบชัด ฯ –ฉกฺก. อํ. 22/322
อยากเรียนเก่ง, จำเก่ง เป็นพหูสุต ต้องทำอย่างนี้
โดยพิสดาร คือ “โดยละเอียด” ทั้ง ความหมาย และ พยัญชนะ
ในทางการศึกษา ก็คือ ให้ศึกษาโดยละเีอียด ทั้งความหมายโดยตรง โดยอ้อม โดยหลายๆนัย อีกทั้งยังรวมถึงการศึกษาที่มา และการนำไปใช้… นั่นแหละคือ “โดยพิศดาร”
กราบนมัสการพระคุณเจ้า
คำว่า”โดยพิสดาร” หมายถึงอย่างไรครับ
และ”(๑)เธอย่อมแสดงธรรมตามที่ได้ฟังมาได้เรียนมาแก่ผู้อื่นโดยพิสดาร” ถ้าเปรียบกับนักเรียนนักศึกษา หมายถึงการกระทำเช่นไรครับ