download9
ออกอากาศทาง FM92.5 ในวันที่ 07/02/2561

HIGHLIGHTS:

  • ภาษาบาลีวันละคำ “อุปาทานขันธ์ทั้ง 5”
  • เวลาถูกเข้าใจผิด จะชี้แจงหรือไม่ชี้แจงก็ดี แต่อยากบ่น/ชี้แจงให้บุคคลที่สามฟัง ทำไมตัวเองมีพฤติกรรมอย่างนี้
  • เข้าใจว่า “วิปลาส” หมายถึง สติฟั่นเฟือน แต่ในสติปัฏฐานสูตรอธิบายคำนี้ไว้หลายอย่าง
  • อุปาทาน 4 อย่าง เกิดขึ้นจากความวิปลาส 4 อย่าง และอุปาทาน 4 อย่าง ไม่เกิดขึ้นที่ไหน นอกจากในขันธ์ทั้ง 5 ไขว้กันไปไขว้กันมา ไม่อย่างใดก็อย่างหนึ่ง

บทคัดย่อ

“ปัญจุปาทานขันธ์” ศัพท์ที่ใช้คือ “ปัจจุปาทานักขันธา” มาจากศัพท์คำว่า คือ คำว่า “อุปาทาน” และคำว่า “ขันธ์

อุปาทาน” หมายถึง ความยึดมั่น ถือมั่น จะใช้ในบริบทที่เกี่ยวข้องกับตัณหา “เพราะมีตัณหา จึงมีอุปทานซึ่งไม่เหมือนกับคำว่า “อุปทา” ที่หมายถึง ของฝาก ของกำนัล ที่มาจากรากศัพท์คำว่า อุป + ทา  ซึ่งคำว่า “อุป” หมายถึง กริยา ส่วนคำว่า “ทา” ธาตุ หมายถึง การให้ ทาน ดังนั้น คำว่า “อุปาทาน” จึงหมายถึง กริยาที่ยึดถือ ถือมั่นซึ่งผลของตน หรือในอีกความหมายว่า เชื้อเพลิงหรือเชื้อไฟ คือ สิ่งที่ทำให้ไฟติดขึ้นมา และในภาษาอังกฤษที่แปลมาจากภาษาบาลีใช้คำว่า  Clinging  หรือ Cling หมายถึง ความยึดมั่นถือมั่น ซึ่งเราจะใช้ในลักษณะตัวของมันเองเดี่ยวๆ ก็ได้ คือ ความยึดถือ หรือใช้ประกอบกับ “ขันธ์”

ขันธ์” หมายถึง กอง คือ สิ่งไหนที่เหมือนๆ กัน ก็นำมากองรวมๆ กัน ซึ่งขันธ์มีอยู่ 5 ขันธ์ คือ รูป เวทนา สัญญา สังขาร และวิญญาณ คือมีกองอยู่ 5 กอง เช่น กองรูป กองเวทนาหรือกองความรุ้สึก เป็นต้น

เมื่อนำคำว่า “อุปาทาน” และคำว่า “ขันธ์” มารวมกัน จึงหมายถึง “อุปาทานขันธ์ทั้ง 5” หมายถึง ของ 5  กองนี้ สามารถเป็นที่ตั้งแห่งความมั่นยึดถือมั่นได้ ชื่อเต็มๆ คือ “ปัจจุปาทานักขันธา” มันเป็นเชื้อไฟให้เกิดความยึดถือว่าเป็นของตนๆ ให้มีกริยาที่ยึดมั่นได้ ให้สัตว์เข้าไปยึดถือได้ พอไปยึดถือความข้อง ตรงนี้จึงเรียกว่า “สัตว์” ขึ้นมา

อุปาทาน” มี  4 ประเภท คือ

  1. กามุปาทาน คือ ความยึดถือในกาม
  2. ทิฏธุปาทาน คือ ความยึดถือในทิฏฐิ
  3. สีลัพพตุปทาน คือ ความยึดถือในศีลและพรต
  4. อัตตวาทุปาทาน คือ ความยึดถือในวาทะว่าตน

อุปาทาน คือ ความยึดถือมีได้ 4 ประเภท จะไปยึดถือได้ใน 5 กอง คือ ขันธ์ทั้ง 5 อุปทานจะเกิดขึ้นที่ไหนไม่ได้นอกจากในขันธ์ 5 จึงเรียกว่า “อุปาทานขันธ์ทั้ง 5” คือ ขันธ์อันเป็นที่ตั้งแห่งความยึดถือใน 5 กอง คือ กองรูป กองเวทนา กองสัญญา กองสังขาร และกองวิญญาณ ส่วนคำว่า “อุปาทิ” เป็นอีกรูปหนึ่งของคำว่า อุปาทาน หมายถึง สภาพที่ถูกกิเลสยึดครอง สภาพที่ถูกอุปาทานยึดมั่นเอาไว้ รวมกันเป็นก้อน อุปาทานเข้าไปยึดมั่นในขันธ์ 5 แล้ว สภาพนี้เขาจึงเรียกว่า “อุปาทิ”

 

– ตอบคำถามประจำสัปดาห์ –

 

 

พระสูตร / เรื่องที่เกี่ยวข้อง

 

ตัดวิปลาสและอุปาทานด้วยสติปัฏฐานสี่
Tagged on: